I FZ 145/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 2552/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 22 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2015 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

1. Postanowienie sądu I instancji Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 2552/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w W. odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 22 maja 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2015 r. W uzasadnieniu ww. orzeczenia WSA wskazał, że: "Skarżąca nie wykazała inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonalności zaskarżonego przez siebie aktu administracyjnego. Nie uzasadniła bowiem wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz nie przedstawiła dowodów na jego poparcie. Skarżąca ograniczyła się w tym zakresie w istocie do samego sformułowania wniosku. Natomiast bez okoliczności uzasadniających wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz bez przedstawienia stosownych dokumentów, potwierdzających ich istnienie, nie jest możliwa ocena wniosku pod kątem spełnienia warunków uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji". Sąd zwrócił też uwagę, że "obowiązkiem strony jest sprecyzowanie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji okoliczności wskazujących na zaistnienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. i dopiero wówczas sąd, oceniając wskazane przez stronę przesłanki, ma podstawy do sięgania do dokumentacji obrazującej sytuację majątkową strony, złożonej chociażby wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie jest natomiast uprawniony do odwrócenia tej kolejności i domyślania się intencji strony wnioskującej o wstrzymanie wykonania decyzji na podstawie dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy (postanowienie NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt I GZ 319/10)." 2. Zażalenie W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.) i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zażalenia jego autor podniósł, że całkowite wykonanie decyzji pozbawi spółkę środków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania, zaś uzasadniające wstrzymanie decyzji okoliczności zostały również podniesione przez spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 61 § 3 zdanie pierwsze P.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. to podmiot skarżący, w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę - bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności - występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie. Przedstawiony powyżej sposób wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a. jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został zgromadzony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10, z 19 lipca 2017 r., I FZ 139/17). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa zawsze na skarżącym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia konstatacja sądu I instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła istnienia określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. przesłanek, warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, była przedwczesna. Bezsporne jest wprawdzie, że we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji spółka w sposób lakoniczny i ogólnikowy wskazała przyczyny uzasadniające udzielenie jej wnioskowanej ochrony tymczasowej. Jednocześnie jednak nie jest tak, jak to stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd I instancji, a mianowicie, że: "Skarżąca ograniczyła się (...) w istocie do samego sformułowania wniosku". Twierdzenie takie jest zdaniem NSA zbyt daleko idące, albowiem na s. 15 skargi , w odniesieniu właśnie do art. 61 § 3 P.p.s.a., wskazano, że spółka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a toczące się postępowanie podatkowe spowodowało, że spółka nie była w stanie wywiązywać się ze swoich zobowiązań, zaś wykonanie przedmiotowych decyzji całkowicie pozbawi spółkę środków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania, co w konsekwencji będzie mogło prowadzić do ogłoszenia przez spółkę upadłości. Należy również zauważyć, że w toku postępowania sądowego dotyczącego decyzji objętej wnioskiem o wstrzymanie wykonania skarżąca wnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w którym również przedstawiła swoją aktualną sytuację. Tymczasem w zaskarżonym postanowieniu z dnia 18 stycznia 2018 r. sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do danych zawartych w znajdujących się w aktach niniejszej sprawy dokumentach przedstawiających sytuację finansową spółki i nie poddał ich ocenie pod kątem ewentualnego spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. W doktrynie i orzecznictwie zaś podkreśla się, że przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji sąd administracyjny powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności w nim podniesione, a ponadto także te, które wynikają z całości akt sprawy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2016 r., I OZ 38/16; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 sierpnia 2017 r., I SA/Wr 16/17; CBOSA; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. 4, Warszawa 2012, s. 233). NSA w składzie obecnym w całości podziela stanowisko wyrażone przez NSA w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I FZ 337/17 (dostępnym w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach): "Pomimo (...) że przesłanki udzielenia prawa pomocy określone w art. 246 P.p.s.a. nie są tożsame z warunkami udzielenia ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a., nie ma przeszkód (a wręcz wskazane jest), aby informacje przedstawione przez stronę skarżącą w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny wykorzystał również na potrzeby postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Informacje te wszak zostały przedstawione przez stronę skarżącą i znajdują się w aktach sprawy". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczne zatem stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia w celu dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownej oceny wniosku spółki, z uwzględnieniem całokształtu znajdujących się w aktach sprawy informacji i dokumentów. Powyższe nie przesądza jednakże o zasadności tego wniosku. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.