I FZ 165/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1381/23 odrzucające zażalenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 31 lipca 2023 r. nr 2401-IOV3.4103.68.2022.AW UNP: 2401-23-164004 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do lipca 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

1.1. Postanowieniem z 27 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1381/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił zażalenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako Organ, Organ drugiej instancji, Dyrektor IAS) na postanowienie tego Sądu z 19 kwietnia 2024 r. w sprawie ze skargi M.B. (dalej jako Skarżący) na decyzję Dyrektora IAS z 31 lipca 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do lipca 2015 r. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan sprawy następująco. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2024 r. Sąd pierwszej instancji orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowienie to zostało doręczone organowi, w trybie korespondencji elektronicznej (ePUAP) w dniu 23 kwietnia 2024 r., zaś pełnomocnikowi strony skarżącej – w dniu 7 maja 2024 r. Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się Organ, który w piśmie z dnia 30 kwietnia 2024 r., wniesionym w tym samym dniu bezpośrednio do elektronicznej skrzynki podawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny przekazał zażalenie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach w dniu 10 maja 2024 r., także za pośrednictwem ePUAP. 1.3. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odrzucił wniesione zażalenie Organu. Zdaniem Sądu Organ nie zachował prawidłowego trybu wniesienia zażalenia, kierując je bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a pomijając Sąd pierwszej instancji, który wydał zaskarżone postanowienie. W takiej sytuacji, za datę wniesienia zażalenia należało uznać datę, w której zażalenie zostało nadane do właściwego sądu, tj. Sądu pierwszej instancji. Pomimo zatem wniesienia zażalenia w dniu 30 kwietnia 2024 r. (do elektronicznej skrzynki podawczej NSA), za datę jego wniesienia należy uznać dzień 10 maja 2024 r., w którym to NSA przekazał zażalenie tut. Sądowi i co wynika z Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia, znajdującego się w aktach sprawy. Ponieważ zaskarżone postanowienie zostało doręczone organowi w dniu 23 kwietnia 2024 r., siedmiodniowy termin przewidziany do wniesienia na nie zażalenia upłynął bezskutecznie z dniem 30 kwietnia 2024 r. 1.4. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiódł Dyrektor IAS, zarzucając na podst. art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisów: 1) art. 194 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące odrzuceniem zażalenia tutejszego organu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 kwietnia 2024 roku, sygn. akt I SA/GI 1381/23, pomimo jego wniesienia z całkowitym zachowaniem warunków określonych w ww. przepisie, 2) art. 197 § 1 w związku z art. 177 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozstrzygnięcia na podstawie przepisu kształtującego kompetencje wyłącznie Naczelnego Sądu Administracyjnego - na co wskazuje wykładnia systemowa art. 197 p.p.s.a. Wynika z niej bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie na posiedzeniu niejawnym, stosuje odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, 3) art. 197 § 2 w związku z art. 177 § 1 i art. 193 w związku z art. 53 § 4 w związku z art. 53 § 1 p.p.s.a., poprzez niewłaściwą interpretację i nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że środek odwoławczy w postaci zażalenia bezwzględnie wnosi się do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, a wniesienie zażalenia bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest skuteczne wyłącznie w przypadku jego przekazania do wojewódzkiego sądu administracyjnego w ustawowym terminie, podczas gdy tak określony tryb wniesienia środka zaskarżenia nie wynika z przepisów p.p.s.a., a zatem prawidłowa interpretacja ww. przepisów powinna prowadzić do wniosku, iż dla zachowania ustawowego terminu wystarczające jest złożenie zażalenia bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednocześnie wykładnia dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach narusza zasadę równości poprzez bardziej preferencyjne traktowanie strony, która wniesie środek zaskarżenia wcześniej, a także podważa pewność daty wniesienia takiego środka z uwagi na brak możliwości wskazania daty, w jakiej Naczelny Sąd Administracyjny przekaże wniesiony środek zaskarżenia do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego; 4) art. 187 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, a to warunków zachowania ustawowego terminu do złożenia zażalenia bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z nowelizacją art. 53 przywołanej ustawy wobec dodania § 4; 5) art. 177 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. - wyłącznie przy założeniu, że dla zachowania ustawowego terminu niezbędne jest złożenie zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego - poprzez błędne przyjęcie, że zażalenie zostało wniesione do niewłaściwego sądu, podczas gdy z komparycji zażalenia wynika jednoznacznie, że została ono skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach; 6) art. 141 § 4 w związku z art. 166 oraz art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez brak podania w uzasadnieniu motywów, którymi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucając zażalenie, w szczególności poprzez nieprzeanalizowanie przez Sąd pierwszej instancji okoliczności związanych z przesłaniem zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które to okoliczności mogły być niezależnie od i niezawinione przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, w tym m.in. techniczne - związane z funkcjonalnością systemu ePUAP. W konsekwencji wywiedzionych zarzutów Organ drugiej instancji wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i oddalenie wniosku skarżącej na podst. art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., 2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. 3. niezależnie od powyższego wniesiono o rozważenie przez Sąd możliwości skorzystania z unormowania zawartego w art. 187 § 1 p.p.s.a. i odroczenia rozpoznania sprawy oraz przedstawienia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego następującego zagadnienia: "czy w świetle art. 194 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 53 § 4 p.p.s.a. dla oceny skuteczności wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wystarczające jest spełnienie w całości warunków określonych w art. 194 § 2 p.p.s.a. i wniesienie skargi w terminie określonym w tym przepisie, lecz bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego". 1.5. Skarżący nie ustosunkował się do wniesionego przez Organ zażalenia. 2.1. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Zacząć należało od uwagi natury technicznej co do wniesionego zażalenia. Niedopuszczalne jest domagania się – w ramach niniejszej sprawy mającej za przedmiot odrzucenie zażalenia Organu – ingerencji w wydane wcześniej postanowienie wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji. Stanowiłoby to oczywiste wykroczenie poza granice sprawy i żądanie takie jest zupełnie nieuzasadnione. 2.3. Idąc dalej należało negatywnie ocenić żądanie odroczenia rozpoznania sprawy i przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi brak wątpliwości co do interpretacji stosowanych w sprawie przepisów, które są wymagane przez dyspozycję art. 187 § 1 p.p.s.a. Kwestia wnoszenia środków zaskarżenia bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego zamiast za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowiła przedmiot wielu spraw rozpoznawanych na obu szczeblach sądownictwa administracyjnego. Wykładnia tych przepisów nie prowadzi do powstawania rozbieżności i co do zasady jednolicie przyjmuje się, że w takiej sytuacji dla oceny zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia decydująca jest data nadania (przekazania) tej skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu. (w tej kwestii por. np. orzecznictwo nawet samego I Wydziału Izby Finansowej NSA powstałe po powoływanej w zażaleniu nowelizacji p.p.s.a. - postanowienia z 25 czerwca 2024 r. I FZ 110/24, z 28 maja 2024 r. I FZ 83/24, z 22 sierpnia 2023 r. I FZ 32/23, z 7 października 2022 r. I FZ 115/22, z 13 czerwca 2022 r. I FZ 55/22). Do podobnego wniosku prowadzi również wykładnia systemowa, w kontekście wskazywanej w treści zażalenia nowelizacji art. 53 p.p.s.a. poprzez dodanie § 4 tego przepisu. Nowelizacją tą ustawodawca zaznaczył wyraźnie odstępstwo od przyjmowanej ścisłej wykładni adresowania środków zaskarżenia i wprowadził wyjątek od tej zasady w zakresie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyjątku takiego nie wprowadzono natomiast w stosunku do skarg kasacyjnych ani zażaleń, do których to stosuje się odpowiednio przepisy właśnie o skardze kasacyjnej, a nie o skardze. Należało zatem za prawidłowe uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Organ nie zachował prawidłowego trybu wniesienia zażalenia, kierując je bezpośrednio do NSA, a pomijając Sąd pierwszej instancji, który wydał zaskarżone postanowienie. W takiej sytuacji, za datę wniesienia zażalenia należało uznać datę, w której zażalenie zostało nadane do właściwego sądu, tj. Sądu pierwszej instancji. Nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty 1 i 3. 2.4. Zarzut 4 odnoszący się do nieskierowania pytania prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie nie tylko z uwagi na okoliczności opisane w punkcie poprzednim, ale również z uwagi na fakt, że art. 187 p.p.s.a. nie formułuje obowiązku zadawania pytań prawnych, a jedynie przyznaje kompetencję w tym zakresie. Nie skorzystanie z tego trybu nie może świadczyć o samodzielnej wadliwości rozstrzygnięcia. 2.5. Zarzut drugi jest zupełnie bezpodstawny opierając się na kuriozalnym twierdzeniu, jakoby do wykładni w zasadzie całego działu IV p.p.s.a. władny był tylko Naczelny Sąd Administracyjny. Ustawa ta nakłada na WSA szereg obowiązków w zakresie tzw. postępowania międzyinstancyjnego którego istotą jest formalna weryfikacja wnoszonych środków zaskarżenia, nieracjonalne jest zatem twierdzenie jakoby WSA nie mógł przepisów działu IV wykładać i stosować. Nie są to przepisy statuujące tylko kompetencje Naczelnego Sądu Administracyjnego. 2.6. Argumentacja zarzutu piątego jest z kolei zupełnie już nieracjonalna postulując w istocie, że nie jest ważne gdzie środek zaskarżenia się nada, skoro w środku przesyłki w komparycji pisma wskaże się już organ właściwy. Wydaje się, że nie ma potrzeby w ogóle odnosić się do tak sformułowanej argumentacji jako zupełnie oderwanej od obowiązujących przepisów prawa i zasad logiki. 2.7. W zakresie zarzutu szóstego wskazać należy, że weryfikując poprawność wymogów formalnych (w tym terminowość wniesienia) środków zaskarżenia nie jest poddawany ocenie stopień zawinienia (lub nie) danych uchybień. Odpowiednim ku temu trybem byłoby postępowanie o przywrócenie terminu, którego to postępowania Organ w niniejszej sprawie nie zainicjował. Przy czym wydaje się, że przedstawiona argumentacja nawet w tamtejszym trybie nie zasługiwałaby na uwzględnienie, zwłaszcza mając na względzie, że błędnego zaadresowania środka zaskarżenia dokonał organ administracji podatkowej, a więc podmiot ze wszech miar profesjonalnie występujący w toczących się postępowaniach. 2.8. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. uznając, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw orzekł jak w sentencji.