I FZ 26/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 1026/18, o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 1026/18 w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2) przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

1. Przedmiot zażalenia Postanowieniem z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 1026/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił B.M. (dalej: Skarżąca) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 września 2019 r., o podanej sygnaturze. 2. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że: 1) wyrokiem z dnia 11 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 października 2018 r. (Skarżąca nie była na rozprawie, a sentencja tego wyroku nie była jej doręczana); 2) w dniu 16 października 2019 r. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku oraz doręczenie odpisu wyroku wraz z jego pisemnym uzasadnieniem; - Skarżąca podała, że od kilku miesięcy cierpi na schorzenia psychiatryczne, lękowo-depresyjne; we wrześniu 2019 r. podjęła systematyczne leczenie, na dowód czego załączyła kartę leczenia i dwa zaświadczenia lekarskie, wskazujące na niezdolność do pracy w okresie od 17 września 2019 r. do 3 listopada 2019 r.; o wydanym w jej sprawie wyroku dowiedziała się w dniu 9 października 2019 r., tego dnia bowiem poczuła się na tyle dobrze, że zadzwoniła do Sądu w celu uzyskania informacji o sprawie; 3) Skarżąca nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw; z przedłożonych przez nią dokumentów wynikało, że pracuje w sklepie u swojej córki. nie była zdolna do pracy dopiero od dnia 17 września 2019 r., zaś przed tą datą czynnie uczestniczyła w postępowaniu; nie było przeszkód aby ustanowiła pełnomocnika, choćby swoją córkę; dbając o swoje interesy mogła również skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika; - w okresie zwolnienia lekarskiego, tj. w dniu 9 października 2019 r. Skarżąca była w stanie skontaktować się telefonicznie z sądem, a następnie sporządzić skomplikowane pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu i skompletować załączone do niego dokumenty - co miało miejsce w dniu 16 października 2019 r.; - z zaświadczenia lekarskiego nie wynikało, aby Skarżąca z powodu obłożnej choroby nie była w stanie wykonywać żadnych codziennych czynności, jak również nie wskazano w nim na hospitalizację, co uniemożliwiłoby jej podjęcie czynności procesowych. 3. Zażalenie W zażaleniu Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia przez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie: art. 86 § 1 P.p.s.a. przez brak zastosowania, w sytuacji gdy Skarżąca uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu doszło nie z jej winy; art. 233 § 1 K.p.c. w związku z art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, skutkujące błędnym ustaleniem, iż uchybienie terminu nie było niezawinione przez Skarżącą. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. 4.2. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.) W sprawie wniosek został złożony z zachowaniem tego terminu. Sąd pierwszej instancji przyjął, co nie było kwestionowane, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 9 października 2019 r. (dzień w którym Skarżąca zadzwoniła do sądu), natomiast wniosek złożony został w dniu 16 października 2019 r. Wraz z tym pismem Skarżąca złożyła również wniosek o sporządzenie i doręczenie jej uzasadnienia wyroku. Wynika więc z tego, że spełniony został warunek z art. 87 § 4 P.p.s.a. - równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu dokonano "przeterminowanej" czynności. 4.3. Kwestia sporna na etapie postępowania zażaleniowego sprowadzała się jedynie do tego, czy Skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.) 4.3.1. Sąd pierwszej instancji ocenił, że uchybienie terminu przez Skarżącą było zawinione. Sąd ten uznał, że choroba Skarżącej nie wykluczała normalnego jej funkcjonowania, a z zaświadczenia lekarskiego nie wynikało, aby wymagała ona stałej opieki lub nadzoru osoby trzeciej; w okresie zwolnienia Skarżąca była w stanie skontaktować się z Sądem i sporządzić wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ponadto zwrócił uwagę, że: - kilka miesięcy przed zwolnieniem lekarskim Skarżąca czynnie uczestniczyła w postępowaniu sądowym; - w związku zaś z zatrudnieniem u córki powinna skorzystać z jej pomocy i ustanowić ją pełnomocnikiem, albo też w trosce o swoje interesy skorzystać z pomocy zawodowego pełnomocnika. Natomiast Skarżąca kwestionowała stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Uzasadniając zażalenie za wadliwe uznała przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że: - niezdolność do pracy Skarżącej, stwierdzona w dniu podjęcia leczenia, oznaczała, że miała ona w toku postępowania pełną zdolność do aktywnego w nim uczestnictwa; - fakt odbioru korespondencji sądowej i składania pism procesowych miał wskazywać na zawinienie w braku złożenia w wymaganym terminie wniosku o uzasadnienie. Oprócz tego Skarżąca wyjaśniła, że nie była w stanie ponieść kosztów zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika i nie mogła liczyć na pomoc swojej córki, gdyż nie jest ona prawnikiem, i chociaż Skarżąca jest zatrudniona w jej sklepie, to nie ma z nią codziennych kontaktów. 4.3.2. W zarysowanej kwestii spornej Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do racji leżących po stronie Skarżącej. W okolicznościach tego konkretnego przypadku, odmiennie niż oceniono w zaskarżonym postanowieniu, Skarżąca dostatecznie uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu. W realiach sprawy Skarżąca nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Z akt sprawy nie wynika również, aby faktycznie mogła skorzystać w prowadzeniu swoich spraw z pomocy córki. W tym względzie Skarżąca w zażaleniu oświadczyła, że nie mogła skorzystać z takowej pomocy. Podaną przez Skarżącą okolicznością, która stała za brakiem jej reakcji na wydany w sprawie wyrok z dnia 11 września 2019 r., była choroba o podłożu psychicznym. Istnienie choroby Skarżąca udowodniła przez złożenie do akt sądowych poświadczonej notarialnie "karty leczenia" oraz zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy w okresie od 17 września do 3 listopada 2019 r. Termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 11 września 2019 r. upływał 18 września 2019 r. W przedostatnim dniu tego terminu stan zdrowia Skarżącej był na tyle zły, iż nie świadczyła ona z tego powodu pracy (od 17 września 2019 r. przebywała na zwolnienia lekarskim). W takim stanie rzeczy możliwe jest, iż w związku z zaistniałym u niej rodzajem chorobą, nie pamiętała - w okresie biegnącego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia - o swojej sprawie sądowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mogło być w tej sprawie tak, że powołana przez Skarżącą choroba doprowadziła do uchybienia terminowi w zakresie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Nie było bowiem powodu, aby na tle przypadku tej sprawy podważać wiarygodność przedłożonej przez Skarżącą dokumentacji. Wyrażając powyższą ocenę Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że uprawdopodobnienie nie jest pojęciem tożsamym z udowodnieniem braku winy; ma ono bowiem na celu jedynie uwiarygodnienie przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności. Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. 4.3.3. Zawinienia Skarżącej nie można było upatrywać w tym, że przed dniem 17 września 2019 r. (czyli stwierdzoną już niezdolnością do pracy) czynnie uczestniczyła w postępowaniu. Istotne dla tej sprawy były tylko te okoliczności, które miały miejsce w terminie otwartym do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W tym zaś okresie, jak podała Skarżąca, objawy choroby uniemożliwiły jej podjęcie właściwej reakcji w sprawie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w czasie zwolnienia Skarżąca była w stanie skontaktować się z sądem i sporządzić wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zachowanie tego rodzaju nie wyklucza jednak tego, że stan zdrowia Skarżącej mógł stanowić przeszkodę w związku z którą nie zainteresowała się ona na czas swoją sprawą, aż do tego właśnie dnia. 4.4. W zażaleniu Skarżąca podała, że nie korzysta z profesjonalnego pełnomocnika, gdyż nie byłaby w stanie ponieść jego kosztów. Wyjaśnić tu więc należało, że w przypadku trudnej sytuacji finansowej strony postępowania sądowego może ona przed wojewódzkim sądem administracyjnym wnioskować o przyznanie takiego pełnomocnika z urzędu. 4.5. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał uchylenie - na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. - kwestionowanego postanowienia Sądu pierwszej instancji oraz - w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a. - przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.