I FZ 271/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia U. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2029/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi U. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca 2013 r. do marca 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 2 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2029/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek U. P. (dalej: strona lub skarżąca) wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: organ) z 20 kwietnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca 2013 do marca 2014 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 18 maja 2017 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu, w której to skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, skarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem, odmówił uwzględnienia żądania skarżącej, wskazując, że nie dołączyła ona do wniosku żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W konsekwencji, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Nie przedstawiła bowiem dowodów na poparcie wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o: jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, dopuszczenie dowodu z dokumentów załączonych do zażalenia na okoliczność jej sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Strona zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez uznanie, że przedstawione przez nią okoliczności nie świadczą o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, pomimo, że sytuacja osobista, majątkowa i rodzinna skarżącej nie pozwala na przymusowe wykonanie decyzji oraz realnie zagraża powstaniem okoliczności wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że wyegzekwowanie należności podatkowej w bardzo wysokiej kwocie pozbawi ją możności utrzymania siebie i swojej najbliższej rodziny. Strona opisała swoją sytuację majątkową, finansową i osobistą, wskazując, że: istotne składniki posiadanego przez nią majątku nieruchomego są w całości obciążone zabezpieczeniem na rzecz kredytodawców (skarżąca spłaca raty kredytowe w wysokości ponad 11.000 zł miesięcznie), posiadane ruchomości mają niewielką wartość i są niezbędne w wykonywaniu działalności gospodarczej, dochody z tej działalności nie są wysokie (w roku 2015 - 23.834,19 zł, w roku 2016 - 31.248,98 zł, a w roku 2017 - 35.410,78 zł), a stan środków na rachunku bankowym ma wartość ujemną. Małżonek skarżącej prowadzi zaś działalność gospodarczą opartą o finansowanie zewnętrzne, zmagając się jednocześnie z wieloma nieuregulowanymi należnościami. W tym stanie rzeczy majątek skarżącej nie pozwala na pełne natychmiastowe zaspokojenie roszczenia organu podatkowego, a egzekucja administracyjna sprawi, że rodzina skarżącej zostanie pozbawiona wszelkich środków do życia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Wykładnia art. 61 p.p.s.a. prowadzi ponadto do konkluzji, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji złożony w trybie powołanego. przepisu, nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Normy art. 61 § 3 p.p.s.a - poprzez wskazanie, że sąd jest władny do działania w tym zakresie jedynie na wniosek strony skarżącej, zaś decyzja sądu uzależniona jest od spełnienia choć jednej ze wskazanych w ustawie przesłanek pozytywnych - przesądzają, że sąd nie ma możliwości rozważania innych argumentów ponad te, które wskazano we wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13; orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Należy zatem uznać, że podmiot skarżący w celu uzyskania tymczasowej ochrony swoich interesów poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, we wniosku kierowanym do sądu powinien przedstawić okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, w związku z wykonaniem decyzji. Powinien wykazać, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia ww. negatywnych dla niego okoliczności (skutków). Chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy między wykonaniem decyzji przed zakończeniem jej sądowej kontroli, a możliwymi negatywnymi konsekwencjami jej wykonania opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., na wypadek uchylenia decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jest ustaleniem faktycznym, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Odbywa się to za każdym razem w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2014 r., I FSK 1778/14, CBOSA). Twierdzenia wnioskodawcy powinny być przy tym poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Należy mieć jednakże na względzie, wynikającą z art. 61 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmienność przesłanek warunkujących przyznanie przez sąd administracyjny stronie skarżącej ww. form "pomocy". Mimo to ciężar wykazania tych przesłanek, jak wynika z konstrukcji ww. przepisów, spoczywa na wnioskodawcy. W świetle powyższych uwag należało uznać, że skarżąca we wniosku zawartym w skardze nie wykazała istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sposób wystarczający, który przekonałby Sąd o zasadności jej stanowiska w tym zakresie. Strona ograniczyła się do wskazania we wniosku jedynie, że nie posiada środków na jednorazowe uiszczenie bardzo wysokiego podatku od towarów i usług (ponad 215.000 zł), a w przypadku przymusowego wyegzekwowania tej kwoty ona oraz jej najbliższa rodzina zostaną pozbawieni środków do życia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należy ze skarżącą, że przywołana okoliczność (utrata środków utrzymania) stanowi potencjalną negatywną konsekwencję związaną z wykonaniem skarżonego aktu administracyjnego (tj. wyrządzenie znacznej szkody lub wystąpienie trudnych do odwrócenia skutków). Potwierdza to zresztą przywołane orzecznictwo. Istotne jest jednakże, że aby w danym przypadku udzielić podatnikowi ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania skarżonej decyzji, powinien on przekonać Sąd, że w odniesieniu do jego sytuacji istnieje prawdopodobieństwo ziszczenia się ww. ryzyka. Wnioskodawca powinien zatem w taki sposób przedstawić swoją sytuację (w treści wniosku lub przy pomocy dokumentów źródłowych), aby Sąd mógł na tej podstawie w pełni ocenić ją pod kątem tego, czy rzeczywiście wykonanie decyzji może zagrozić interesom ekonomicznym wnioskodawcy. Skarżąca zaś we wniosku wskazała tylko na potencjalnie możliwy do zaistnienia negatywny dla niej skutek wykonania zaskarżonej decyzji (utrata środków utrzymania rodziny). Nie przedstawiła natomiast w ogóle swojej sytuacji majątkowej, finansowej ani osobistej. Sąd nie mógł zatem zweryfikować jej twierdzeń co do tego, czy zapłata należności podatkowej w wysokości ok. 215.000 zł - w odniesieniu do możliwości finansowych i majątkowych skarżącej - w istocie stanowi zagrożenie dla bytu jej rodziny. Możliwości te bowiem nie były znane Sądowi. Skarżąca nie wskazała w treści wniosku, ani też nie udokumentowała w inny sposób poziomu uzyskiwanych przychodów, stopnia dotychczasowego zadłużenia, stanu majątkowego. Brak tych informacji uniemożliwił Sądowi pierwszej instancji pełną ocenę możliwości ziszczenia się potencjalnego skutku wskazanego we wniosku, co przekładało się na konieczność nieuwzględnienia żądania skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąca dopiero w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji opisała swoją sytuację osobistą, finansową i majątkową, częściowo potwierdzając ten opis załączoną dokumentacją. Działanie takie należy jednakże uznać za spóźnione, a przez to bezskuteczne dla udzielenia jej ochrony tymczasowej. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że przytoczenie okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu dopiero w zażaleniu na postanowienie odmawiające wstrzymania jego wykonania z uwagi na brak uzasadnienia przez stronę wniosku, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, nawet w przypadku wystąpienia tych przesłanek (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 lipca 2010 r., II OZ 676/10, CBOSA). Działanie odmienne prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego oraz do niedopuszczalnej sytuacji, w której zażalenie ze środka zaskarżenia stałoby się pismem uzupełniającym kompletny z punktu widzenia wymogów formalnych wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej. Postępowanie zażaleniowe ma zaś na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia, co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a., a nie ponowne rozpoznanie w tym wypadku wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Z powyższych względów okoliczności powołane w zażaleniu, a odnoszące się do sytuacji osobistej, majątkowej i finansowej skarżącej, pozostały poza oceną Naczelnego Sadu Administracyjnego, w związku z czym przeprowadzenie dowodów z dokumentów dołączonych do zażalenia było niecelowe. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanej ochrony prawnej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny albowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji. ----------------------- 6