I FZ 377/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia V. sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1952/17 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 31 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Pismem z dnia 26 kwietnia 2017 r. V. sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 31 marca 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 r., w której to skardze zawarła również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że natychmiastowe wykonanie decyzji skutkowałoby trudnymi do odwrócenia konsekwencjami w postaci pozbawienia jej środków niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie - do likwidacji lub nawet upadłości spółki. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zdaniem skarżącej, nie kłóci się z interesem publicznym, gdyż czyni ona starania, aby po zweryfikowaniu prawidłowości decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym kwota zaległości mogła zostać przez nią spłacona. Dodatkowo wniosek znajduje potwierdzenie w zarzutach wniesionych w skardze. Określenie podatku w kwocie ponad 2.500.000 zł (łączna wartość przedmiotu zaskarżenia w pięciu postępowaniach sądowoadministracyjnych) w połączeniu z odsetkami ustawowymi jest niewspółmierne do naruszenia skarżącej i - jej zdaniem - rażąco krzywdzące. W pismach z 5 i 8 lipca 2017 r., wnosząc o przyspieszenie rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, spółka rozwinęła informacje na temat niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, które spowoduje wykonanie zaskarżonej decyzji. Po rozpatrzeniu wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 13 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1952/17, działając na podstawie art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", odmówił jego uwzględnienia, uznając, że skarżąca nie wykazała istnienia określonych w tym przepisie przesłanek, warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, argumentacja spółki sprowadza się do wskazania, że natychmiastowe wykonanie decyzji pozbawi ją środków do prowadzenia działalności, a w konsekwencji doprowadzi do jej likwidacji lub upadłości. Wskazał także, że przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku nie mógł brać pod uwagę merytorycznych zarzutów skargi oraz przekonania skarżącej o wadliwości zaskarżonej decyzji, gdyż przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. nie są tożsame z tymi, które decydują o zasadności skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego, wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.: – art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie uzasadniła należycie złożonego wniosku, a nadto że wskazywane okoliczności stanu faktycznego sprawy nie uzasadniają wstrzymania wykonania decyzji; – art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i sporządzenie lakonicznego i enigmatycznego uzasadnienia, nieodnoszącego się do stanu faktycznego sprawy, nierozstrzygającego istoty sprawy, a nadto uzasadnienia niespełniającego podstawowych przesłanek określonych w przywołanym przepisie, które winno zawierać uzasadnienie wyroku. Uzasadniając zarzuty zażalenia spółka wskazała na fakt wszczęcia wobec niej postępowania egzekucyjnego w zakresie zaskarżonej decyzji, w toku którego organ egzekucyjny dokonał m.in. zajęcia jej wszystkich rachunków bankowych oraz należności u kontrahentów. Specyfika branży, w której działa skarżąca (obrót paliwami), a także charakter prowadzonej działalności (franczyza) powodują, że brak płynności finansowej uniemożliwia jej terminowe regulowanie zobowiązań wynikających z umowy franczyzowej. W dalszej konsekwencji spowoduje wstrzymanie dostaw paliw, a w efekcie zakończenie działalności spółki i jej upadłość. Dodatkowo powyższe okoliczności narażają spółkę na ryzyko zapłaty wysokich kar umownych wynikających z faktu przedterminowego zerwania umowy franczyzy, a także konieczność przedterminowego rozwiązania wielu umów z dostawcami, w tym takich, w których również zastrzeżono kary umowne z tego tytułu. Skarżąca podniosła także, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności i stanu faktycznego wskazywanego przez nią jako uzasadnienie złożonego wniosku, w szczególności do faktu prowadzenia wobec spółki egzekucji oraz możliwości zerwania umowy franczyzowej. Uzasadnienie postanowienia zostało, w ocenie spółki, sporządzone według swoistego wzoru, który można odnieść do dowolnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się uzasadnione. W świetle art. 61 § 3 zdanie pierwsze P.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. to podmiot skarżący, w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie. Przedstawiony powyżej sposób wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a. jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r., II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, orzeczenia dostępne w CBOSA-http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został zgromadzony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10, z 19 lipca 2017 r., I FZ 139/17). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa zawsze na skarżącym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia konstatacja Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała istnienia określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. przesłanek, warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, była co najmniej przedwczesna. Bezsporne jest wprawdzie, że we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji spółka w sposób bardzo lakoniczny i ogólny wskazała przyczyny uzasadniające udzielenie jej wnioskowanej ochrony tymczasowej, a do wniosku nie załączyła dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację finansową i majątkową. Należy jednakże zauważyć, że w toku postępowania sądowego dotyczącego decyzji objętej wnioskiem o wstrzymanie wykonania skarżąca wnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w którym również przedstawiła swoją aktualną sytuację. Dodatkowo, jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania przez Sądem pierwszej instancji skarżąca składała pisma procesowe z 5 i 8 lipca 2017, dotyczące wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W treści tych pism spółka zaprezentowała argumentację co do zasady tożsamą z zawartą w obecnie rozpoznawanym zażaleniu, tj. wskazała potencjalne niekorzystne dla niej konsekwencje wykonania zaskarżonej decyzji. Trafne jest przy tym stanowisko skarżącej, iż Sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, w ogóle nie odniósł się do przywołanych w tych pismach okoliczności i nie poddał ich ocenie pod kątem ewentualnego spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. W doktrynie i orzecznictwie tymczasem podkreśla się, że przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji sąd administracyjny powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności w nim podniesione, a ponadto także te, które wynikają z całości akt sprawy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2016 r., I OZ 38/16; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 sierpnia 2017 r., I SA/Wr 16/17; CBOSA; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. 4, Warszawa 2012, s. 233). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczne zatem stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia w celu dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownej oceny wniosku skarżącej, z uwzględnieniem całokształtu znajdujących się w aktach sprawy informacji i dokumentów. Powyższe nie przesądza jednakże o zasadności tego wniosku. W analogicznym stanie faktycznym zażalenie skarżącej rozpoznawał NSA w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I FZ 383/17 (publ.: CBOSA). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny albowiem art. 209 P.p.s.a. nie przewiduje takiej możliwości w przypadku postępowania wpadkowego, toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.