I FZ 65/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Sp. z o.o. z/s w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 917/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 27 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 917/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", odmówił B. sp. z o.o. z/s w W. (zwanej dalej "Spółką" lub "stroną skarżącą") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Wskazał, że do akt niniejszej sprawy skarżąca przedłożyła zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z pięciu rachunków bankowych prowadzonych przez Bank [...]. Historii tych rachunków jednak skarżąca, mimo zobowiązania nie przedstawiła. W ocenie Sądu, także analiza operacji dokonanych na rachunku bankowym Spółki, z które wyciąg nadesłała, potwierdza wniosek, że Spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych kont. Na rachunku tym właściwie brak jest obrotów. Jedynym wpłatami wpływającymi na wskazany rachunek w okresie trzech miesięcy były wpłaty w kwotach odpowiadających opłatom za prowadzenie rachunku. Sąd uznał, że trudno przyjąć, iż Spółka, której aktywa obrotowe zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za 2013 r. wynoszą 5.271.347,56 zł, posiada tylko jeden rachunek bankowy, którego wpływy za okres trzech miesięcy wynoszą 725 zł i to od jednego tylko kontrahenta, tym bardziej, że jak wynika z deklaracji VAT-7 złożonej za III kwartał 2014 r., Spółka poniosła w tym okresie wydatki na nabycie towarów i usług w kwocie 9.739 zł brutto. Skoro na rachunku bankowym, którego historię skarżąca przedstawiła, nie było środków pozwalających na ich poniesienie ani informacji o dokonywaniu przelewów czy też wypłat gotówkowych, uzasadniony jest wniosek, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich istotnych informacji o posiadanych przez siebie rachunkach bankowych. Sąd zauważył, że jakkolwiek do większości faktur zakupu skarżąca przedstawiła potwierdzenia zapłaty gotówką, to w odniesieniu do faktur dokumentujących naprawę pojazdu wystawionych na kwotę 1388,10 zł i 1399,18 zł, takich kasowych dowodów zapłaty brak, mimo że skarżąca wyraźnie została zobowiązana do ich przedstawienia. Dokonane zatem przez Spółkę w III kwartale 2014 r. transakcje z kontrahentami nie znajdowały żadnego odzwierciedlenia w historii operacji na rachunku bankowym Spółki, z którego wyciąg nadesłała, co podważa wiarygodność przedstawionych przez nią informacji. W ocenie Sądu, udostępnione przez Spółkę informacje co do posiadanego przez nią majątku i uzyskiwanych przez nią przychodach, jakkolwiek niekompletne, wskazują, że w dacie wniesienia skargi, a także składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, dysponowała ona środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego, wynoszącego 500 zł. Mimo stosunkowo niskiej wysokości zadeklarowanych przez skarżącą przychodów, posiada ona znaczny majątek. Ze sprawozdania finansowego Spółki za 2013 r. wynika, że jej kapitał własny, po pokryciu straty za 2013 r., wynosi 854.265,83 zł, w tym 50.000,00 zł kapitału zakładowego, pozostała część to kapitał zapasowy. Według sporządzonego za 2013 r. bilansu suma aktywów i pasywów zamyka się kwotą 5.534.519,14 zł, wartość aktywów trwałych wynosi 75.171,58 zł, a aktywów obrotowych 5.271.347,56 zł. W tej sytuacji fakt poniesienia przez skarżącą straty za 2013 r. w wysokości 123.307,58 zł nie świadczy jeszcze o niemożności poniesienia przez nią kosztów sądowych w tej sprawie. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą i że pomimo uzyskiwania stosunkowo niskich przychodów posiada ona środki pozwalające na ponoszenie przewyższających je kosztów uzyskania przychodów – za 2013 r. skarżąca zadeklarowała przychody w wysokości 17.561,29 zł i koszty ich uzyskania w wysokości 65.261,48 zł. Na powyższe orzeczenie strona skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zażalenie oparła na zarzucie naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że posiada dostateczne środki na pokrycie kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że stwierdzenie przez Sąd, iż mogłaby pokryć wpis ze środków stanowiących kapitał zakładowy i kapitał zapasowy świadczył o zupełnym braku zrozumienia zasad rachunkowości. Byłoby to również działanie nieracjonalne. Wskazała jednocześnie, że przedłożyła dokumenty świadczące o zajęciu znacznej części środków trwałych w postępowaniu zabezpieczającym. W ocenie autora zażalenia w toku postępowania przedstawiono dowody, z których wynika, iż Spółka nie ma środków na pokrycie ciążących na niej kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Stwierdzić należy, że Sąd I instancji skonfrontował oświadczenia Spółki z nadesłaną przez nią dokumentacją źródłową dotyczącą kondycji finansowej i wyciągnął w tym zakresie stosowne wnioski. W pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy Sąd zaprezentował względy, dla których strona nie wypełniła przesłanek zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Z oceną dokonaną przez Sąd należy się co do zasady zgodzić. Naczelny Sąd Administracyjny, co prawda nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu I instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Choć tego typu stanowisko było prezentowane w linii orzeczniczej sądów administracyjnych, czego dowodem jest orzeczenie, na które powołał się Sąd I instancji, to jednak skład NSA orzekający w niniejszej sprawie poglądów w nim wyrażonych nie podziela. Przyjęcie prezentowanego przez Sąd I instancji stanowiska, prowadziłoby bowiem do wniosku, że każdy przedsiębiorca w Polsce będzie prędzej czy później prowadzić postępowanie sądowoadministracyjne, a ponadto tego typu praktyka mogłaby wpływać na płynność finansową i zakłócać bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Tego typu argumentacja stanowi zatem daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FZ 234/06). Niemniej jednak powyższa kwestia nie była jedyną okolicznością, na podstawie której odmówiono stronie uwzględnienia jej wniosku. Sąd I instancji słusznie bowiem wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by kondycja finansowa Spółki uniemożliwiała stronie poniesienie wymaganych kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał na przesłanki, które zadecydowały o przyjęciu takiego stanowisko i z argumentacją wskazaną w tym zakresie należy się zgodzić. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenia świadczą o prowadzeniu działalności, z której wciąż uzyskiwane są przychody. Ponadto Sąd I instancji przeprowadził analizę nadesłanych przez stronę dokumentów i w oparciu o posiadane informacje odnośnie okoliczności ujawnionych przy innych sprawach prowadzonych przez Spółkę wyciągnął prawidłowe wnioski, wskazując na braki w zakresie przesłanej dokumentacji dotyczącej posiadanych rachunków bankowych. Nadmienić również należy, że sytuacja finansowa Spółki była też przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniach wydanych w dniu 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 502/14 oraz z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 334/14, oceniono sytuację finansową Spółki i uznano, że rozstrzygnięcia wydane przez Wojewódzki Sądy Administracyjne, w których odmówiono stronie przyznania prawa pomocy są uzasadnione. Składy NSA uznały bowiem, że sam fakt poniesienia straty, zwłaszcza w kontekście posiadanego kapitału zapasowego, nie oznacza jeszcze, iż Spółka nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. Ze stanowiskiem wyrażonym w tychże postanowieniach należy się zgodzić, i wskazać że w oparciu o informacje przedstawione przez Spółkę trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Skarżąca nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania. Stąd też prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że Spółka nie spełnia ustawowych przesłanek dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.