I GZ 143/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 2056/18 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 24 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenie kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 2056/18 odmówił [...] wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi ww. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 24 października 2018 r. w przedmiocie określenie kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że [...] - dalej: Skarżąca lub Strona - w skardze na ww. decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju. Uzasadniając wniosek Strona wskazała, że obecnie nie jest możliwy natychmiastowy zwrot dofinansowania wraz z odsetkami z kolei brak wstrzymania wykonania decyzji skutkował będzie podjęciem przeciwko Stronie postępowania egzekucyjnego. Sytuacja zawodowa Strony jest uzależniona od możliwości wykorzystywania do prowadzenia działalności gospodarczej hali wraz z parkiem maszynowym, tj. projektu zrealizowanego na podstawie umowy o dofinansowanie z dnia 30 września 2013 r. Projekt hali wraz z parkiem maszynowym jest jedynym składnikiem majątkowym Skarżącej, którego wartość może zaspokoić należności wynikające ze skarżonej decyzji. Ewentualna egzekucja najpewniej zostanie skierowana na tę nieruchomość oraz maszyny. W takim stanie rzeczy Skarżąca zostanie pozbawiona środków, które umożliwiają jej prowadzenie działalności gospodarczej, a w konsekwencji upadek tej działalności i pozbawienie źródła utrzymania jej rodziny. Skarżąca wskazała, iż również jej małżonek zatrudniony jest w firmie [...], a zatem zakończenie działalności gospodarczej spowoduje utratę pracy także przez drugiego żywiciela rodziny. Podkreśliła, że utrzymuje dwójkę małoletnich dzieci. Przedwczesne rozpoczęcie egzekucji pozbawi środków do życia jej rodzinę, może doprowadzić do ubóstwa i powodować niezwykle istotne i negatywne konsekwencje dla prawidłowego rozwoju zarówno fizycznego jak i psychicznego małoletnich córek. Przy tym niewstrzymanie wykonania decyzji może doprowadzić do zwolnienia 6 zatrudnianych w przedsiębiorstwie pracowników oraz 4-5 pracowników zatrudnionych w oparciu o umowy cywilnoprawne. Utrata pracy przez tych pracowników spowoduje negatywne skutki odczuwalne nie tylko bezpośrednio przez nich, ale także przez ich rodziny. Skarżąca argumentowała również, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej i trudne do odwrócenia skutki należy ocenić przez pryzmat utraty stworzonej innowacyjnej linii technologicznej, której integralność - wskutek sprzedaży w drodze egzekucji - najprawdopodobniej nie zostanie zachowana. Przymusowe wykonanie decyzji spowoduje również straty dla gospodarki i budżetu, gdyż wypracowany przez Skarżącą tylko do września 2018 r. dochód spowodował, iż zapłaciła ona podatek dochodowy w wysokości [...] zł. Jest, więc możliwa zapłata przez Stronę orzeczonej do zwrotu kwoty dofinansowania przy wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu i umożliwienie tym samym przygotowania się do tej spłaty do czasu ewentualnego niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia - o ile tylko substrat przedsiębiorstwa, o którym mowa powyżej, nie zostanie jej odebrany w toku ewentualnej egzekucji. Strona przedstawiła operat szacunkowy nieruchomości, wydruk deklaracji rozliczeniowej [...] listopada 2018 r., potwierdzenie wpłat miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy [...] w 2018 r., zaświadczenie o zatrudnieniu jej męża, odpis skrócony aktu urodzenia córki oraz informacje Urzędu Miejskiego w E. z 23 sierpnia 2013 r. o nadaniu numeru PESEL drugiej córce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając skarżącej wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu I Wskazane przez Stronę we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej okoliczności mają charakter hipotetycznych rozważań. Skarżąca nie wykazała, że nie posiada środków na spłatę zobowiązania określonego w zaskarżonej decyzji. Wobec Strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a więc nie może zostać uwzględniony argument, że decyzja zostanie wykonana poprzez egzekucję. Skarżąca nie wykazała swojej sytuacji majątkowej, a więc nie można ocenić, jaki wpływ na sytuację jej rodziny może mieć wykonanie decyzji. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że znajduje się sytuacji finansowej oraz majątkowej uzasadniającej wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd podał, że nie uprawdopodabniają przesłanek wskazanych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; jako: p.p.s.a.) przedstawione kserokopie dokumentów, w tym informacje dotyczące wysokości płaconych zaliczek na podatek dochodowy, operat szacunkowy należącej do Strony nieruchomości, na której jest realizowana objęta dofinansowaniem inwestycja, wydruk deklaracji rozliczeniowej [...]. Tak sformułowany i udokumentowany wniosek uniemożliwia Sądowi jego merytoryczną ocenę - nie ma, bowiem możliwości sprawdzenia, czy Skarżąca rzeczywiście nie dysponuje środkami na zaspokojenie roszczeń organów administracji. WSA zauważył, że zweryfikowanie przez Sąd tego, czy wykonanie decyzji odbędzie się z uszczerbkiem dla majątku Skarżącej w rozmiarze "znacznej szkody", bądź spowodowania trudnych do odwrócenia skutków musi się odbywać z uwzględnieniem szczegółowych informacji o rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej, np. poprzez podanie wysokości środków pieniężnych zgromadzonych przez Skarżącą oraz osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe na rachunkach bankowych, wymienienie składników majątku osobistego, wymienienie ewentualnych wierzytelności lub zobowiązań. Sąd I instancji wskazał, że trudna sytuacja materialna strony wnioskującej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie musi w każdym przypadku uzasadniać zastosowania instytucji ochrony tymczasowej. Wprawdzie każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ewentualnie wniosła o zmianę skarżonego postanowienia, poprzez rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 24 października 2018 r. Autor zażalenia wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji poprzez niezasadne przyjęcie, iż w sprawie nie przedstawiono okoliczności uzasadniających udzielenie Skarżącej tymczasowej ochrony przewidzianej tym przepisem. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przepis art. 61 § 3 p.p.s.a., daje Sądowi możliwość wstrzymania wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu bądź czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być naprawiona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki powstają zwykle tam, gdzie po wykonaniu decyzji jest niemożliwy powrót do pierwotnego stanu rzeczy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie skarżącej zasługuje na uwzględnienie. [...] już we wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej przedstawiła argumenty uprawdopodobniające, że nieuwzględnienie tego wniosku może spowodować ziszczenie się przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., a słuszność tego stanowiska potwierdziła w zażaleniu. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Należy przy tym wskazać, że z wnioskowego charakteru powyższej instytucji wynika, że wnioskodawca powinien w taki sposób wykazać okoliczności sprawy, aby uprawdopodobnić, że wykonanie decyzji może skutkować podanymi powyżej konsekwencjami. Warunkiem udzielenia ochrony tymczasowej jest spełnienie przez stronę przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 ppsa. Stwierdzić przy tym należy, że za wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia ani nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudnymi do odwrócenia skutkami są zaś takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 379). Jak słusznie podniosła skarżąca, wykonanie decyzji o zwrocie przez skarżącą [...] zł. może spowodować trudne do odwrócenia skutki i znaczną szkodę. Konieczność wypłacenia ww. sumy pieniężnej wiązałaby się z niebezpieczeństwem dotyczącym dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (przedsiębiorstwa strony). W tej sytuacji jednorazowa spłata powyższej kwoty może powodować znaczne obciążenie oraz utratę płynności w finansowej przez skarżącą. Powyższe niezależnie od tego, że ta =nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz to, że względem strony nie wszczęto postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że wykonanie zaskarżonej decyzji nie doprowadzi do "stanów wyczerpujących ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania decyzji". Należy, bowiem stwierdzić, że strona powołała się na okoliczności przemawiające za udzieleniem ochrony tymczasowej, tj. możliwością doprowadzenia do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej na skutek wszczęcia ewentualnego postępowania egzekucyjnego (względem przedsiębiorstwa skarżącej) w celu wykonania decyzji nakazującej zwrot środków pieniężnych w kwocie niemal [...] mln zł. Uszło uwadze WSA, że przesłanka w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody jest utożsamiana z zagrożeniem dla już istniejącej, aktualnej sytuacji gospodarczej (ekonomicznej) strony postępowania administracyjnego. Trudne do odwrócenia skutki powstają zwykle tam, gdzie po wykonaniu decyzji jest niemożliwy powrót do pierwotnego stanu rzeczy. Przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. należy, zatem rozpatrywać w aspekcie hipotetycznej i niedającej się wykluczyć przed rozpoznaniem skargi przez Sąd sytuacji, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony, lecz dalsza działalność gospodarcza nie udźwignie już obciążeń finansowych. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie. Wszak trafnie wywodzi strona, że jej sytuacja zawodowa jest uzależniona od możliwości wykorzystywania do prowadzenia działalności gospodarczej hali wraz z parkiem maszynowym, tj. projektu zrealizowanego na podstawie umowy o dofinansowanie z dnia 30 września 2013 r. Projekt hali wraz z parkiem maszynowym jest jedynym składnikiem majątkowym Skarżącej, którego wartość może zaspokoić należności wynikające ze skarżonej decyzji. Ewentualna egzekucja najpewniej zostanie skierowana na tę nieruchomość oraz maszyny. W takim stanie rzeczy Skarżąca zostanie pozbawiona środków, które umożliwiają jej prowadzenie działalności gospodarczej, a w konsekwencji upadek tej działalności i pozbawienie źródła utrzymania jej rodziny. W związku z powyższym realizacja przez skarżącą zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji może spowodować dla niej utratę płynności finansowej, a co za tym idzie trudne do odwrócenia skutki w postaci zaprzestania prowadzenia działalności, co zawsze należy ocenić jako skutek wysoce niepożądany. W powyższej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że spełniona została ustawowa przesłanka do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W konsekwencji NSA uznał, że zażalenie skarżącej zawiera argumenty podważające prawidłowość postanowienia Sądu I instancji. Wobec zaś tego, że skarżąca przedstawiła argumenty pozwalające na dokonanie oceny jej sytuacji w kontekście przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. należało wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 i w związku z art. 61 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ zgodnie z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia w zakresie kosztów postępowania