I OSK 992/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 339/23 w sprawie ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 7 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 339/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 7 marca 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r, poz. 111 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r." przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że wyłączona jest możliwość przyznania prawa do wybranego przez stronę, korzystniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od daty złożenia wniosku, w sytuacji zbiegu praw do ww. świadczenia oraz zasiłku dla opiekuna i jednoczesnej rezygnacji z dniem złożenia wniosku z prawa do zasiłku dla opiekuna, w sytuacji braku uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna, podczas gdy wykładnia celowościowa ww. przepisów prowadzi do wniosku przeciwnego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2) przyznanie skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych; 3) rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na określonym w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a zatem nie podważono ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji. Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia początkowej daty, od której powinno być przyznane skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca wystąpiła w dniu 1 lipca 2022 r. z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką, jednakże strona w tym czasie pobierała zasiłek dla opiekuna przyznany na podstawie decyzji Wójta Gminy K. z dnia 18 czerwca 2014 r., a zatem w takiej sytuacji dochodziło do zbiegu obu świadczeń konkurujących ze sobą. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W myśl zaś art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z powołanych przepisów wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, osobie uprawnionej może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza - jak zasadnie zauważył Sąd I instancji - możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Mając na uwadze powyższe rozważania zauważyć trzeba, że do 30 listopada 2022 r. skarżąca byłą uprawniona do zasiłku dla opiekuna, bowiem dopiero decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r. organ I instancji, po złożeniu przez skarżącą jednoznacznego oświadczenia o rezygnacji z przyznanego zasiłku dla opiekuna - działając na podstawie art. 155 K.p.a. – uchylił decyzję Wójta Gminy K. z dnia 18 czerwca 2014 r. przyznającą M. Ś. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższa decyzja z dnia 7 grudnia 2022 r. nie została przez stronę zakwestionowana i - wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. W tej sytuacji zgodzić się zatem należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, że dopiero wydanie przez Wójta Gminy K. decyzji z dnia 7 grudnia 2022 r., uchylającej wcześniej przyznane skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna, a nie - jak twierdził autor skargi kasacyjnej - złożenie przez nią wniosku z dnia 1 lipca 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku dla opiekuna i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Oznacza to, że aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji, wskazując na chęć pobierania innego świadczenia. W sytuacji zatem, gdy strona miała ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., była rezygnacja z przysługującego świadczenia i to przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne czy też warunkowe, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 805/22, z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1565/22 oraz z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2093/22). W rozpoznawanej sprawie strona wprawdzie złożyła wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, ale zaznaczyła, że uchylenie tego prawa może nastąpić w przypadku wydania decyzji przyznającej ww. świadczenie pielęgnacyjne. Analiza tak złożonego oświadczenia o wyborze przysługującego świadczenia wskazuje, że w rzeczywistości miało ono charakter warunkowy, a nie definitywny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostały wobec powyższego spełnione przesłanki zastosowania instytucji uregulowanej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., a zatem oświadczenie to nie prowadziło do eliminacji kumulacji przysługujących świadczeń. Tym samym organy prawidłowo odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym pozostawała ona uprawniona do zasiłku dla opiekuna. Okoliczność bowiem pobierania tego zasiłku stanowiła wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Z tych też powodów, pomimo że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, zasady wyrażonej w tym artykule nie można było traktować jako bezwzględnego nakazu. Wskazany przepis nie mógł bowiem prowadzić do modyfikacji lub pominięcia powoływanych wcześniej norm materialnoprawnych. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ powinien ocenić spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego następował po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji był nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Odnosząc się do przedstawionego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowiska, zgodnie z którym to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że autor skargi kasacyjnej nie podniósł zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które nakazywałyby organom podjęcie takich działań, a których to naruszeń nie dostrzegł Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 P.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.