I OW 3/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Gubin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Gubina a Burmistrzem Miasta Turek przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej lub udzielenia schronienia postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Turek jako organ właściwy w sprawie.

Burmistrz Miasta Gubin wnioskiem z dnia 3 stycznia 2024 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Burmistrzem Miasta Turek przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej lub udzielenie schronienia. W uzasadnieniu wniosku Burmistrz Miasta Gubin - powołując się na art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym właściwą miejscowo dla osoby bezdomnej jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały - stwierdził, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku [...] jest Burmistrz Miasta Turek. Z danych udostępnionych organowi wynika bowiem, że ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały [...] był adres: ul. [...], [...] [...], tj. Gmina Turek. Wskazano także, że [...] wymaga pomocy osoby drugiej oraz nie ma dokąd wrócić - stał się osobą bezdomną. Z powodu znacznego pogorszenia stanu zdrowia w dniu 07.10.2023 r. [...] trafił do 105. Kresowego Szpitala Wojskowego w Żarach, gdzie został przewieziony ze swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania tj. Gubin, ul. [...]. Z ustaleń uzyskanych zarówno ze Szpitala jak i od pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żarach wynika, że "obecnie nic nie zagraża jego zdrowiu i życiu. Wymaga stałej opieki". Z wywiadu środowiskowego wynika, że rodzeństwo [...] nie ma możliwości przejęcia nad nim opieki. Jego siostra poinformowała telefonicznie tutejszy MOPS, że mieszkanie, w którym dotychczas zamieszkiwał Pan Wiesław należy do drugiej siostry. To na jej prośbę drugi brat, pod nieobecność Pana [...] (spowodowaną pobytem w Szpitalu), wymienił zamki w drzwiach, stąd też nie ma on możliwości powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania, a tym samym stał się osobą bezdomną. Ustalono również, że dzieci Pana [...] nie są w stanie udzielić pomocy ojcu. Natomiast matka Pana [...] znajduje się pod opieką jednego z synów. Stan zdrowia Pana [...] nie daje możliwości objęcia go pomocą w formie udzielenia schronienia w Noclegowni dla Osób Bezdomnych w Gubinie. Odnosząc się do podnoszonego przez MOPS w Turku zarzutu przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku stałego i zasiłku celowego przez Burmistrza Miasta Gubina należy stwierdzić, że w chwili przyznawania powyższych świadczeń Pan Wiesław był osobą zamieszkałą na terenie Gminy Gubin o statusie miejskim. Natomiast z uwagi na aktualną sytuację zdrowotną Pana [...], w chwili obecnej niewskazana jest zmiana organu wypłacającego zasiłek stały - strona nadal spełnia warunki do otrzymywania takiego wsparcia, a z uwagi na sytuację finansową i zdrowotną zasiłek stały wraz z opłacaną składką zdrowotną jest świadczeniem niezbędnym i zgodnie z głównym celem pomocy społecznej ma pomóc w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Burmistrz Miasta Turek odpowiadając na wezwanie do udzielenia odpowiedzi i nadesłanie akt - nadesłał akta, odpowiedzi nie udzielił. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór kompetencyjny, a także o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny), zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 211–223. W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Burmistrza Miasta Gubin, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze oraz Burmistrza Miasta Turek, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie - § 1 pkt 4 lit b i § 1 pkt 15 lit b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003, nr 198, poz. 1925). Organy te nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, co oznacza, że wniosek jest dopuszczalny. W niniejszej sprawie mamy więc do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Gubin i Burmistrzem Miasta Turek w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o skierowanie do domu pomocy społecznej lub udzielenie schronienia. Właściwość miejscową organów z zakresu pomocy społecznej określa art. 101 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023, poz. 901 ze zm., dalej u.p.s.). Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku należy ustalić w oparciu o zasadę z art. 101 ust. 2 u.p.s. Okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że wnioskodawca jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., albowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowany na pobyt stały w lokalu mieszkalnym (por. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2023, s. 72–73). Wnioskodawca w dacie złożenia wniosku, tj. 24 październiku 2023 r. przebywał w MOPS w Turku, zaś wcześniej - w dniu 07.10.2023 r. [...] trafił do 105. Kresowego Szpitala Wojskowego w Żarach, gdzie został przewieziony ze swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania tj. Gubin, ul. [...], do którego jednak wrócić nie może bowiem nie jest to jego mieszkanie tylko siostry, która zmieniła zamki wskutek czego wnioskodawca stał się osoba bezdomną. W dacie złożenia wniosku nie zamieszkiwał zatem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 725). [...] nie jest obecnie nigdzie zameldowany, a jego ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały to Turek [...], ul. [...]. Historia jego aktualnej sytuacji wynikająca z wywiadu środowiskowego wskazuje, że nie ma on możliwości zamieszkania w dawnym miejscu zameldowania, jak i ostatniego miejsca zamieszkania. Nadto, z zaświadczenia lekarskiego wynika, że wymaga stałej opieki i pomocy. Jednocześnie w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest możliwe ustalenie właściwości organu wedle przesłanki zamieszkania. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika zatem, że wnioskodawca jest osobą bezdomną, od października 2023 r. przebywającą w MOPS w Turku. Z podanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta Turek, w którym wnioskodawca posiadał ostatni adres zameldowania na pobyt stały, o czym postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.