I OZ 331/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2417/24 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 maja 2024 r. nr DSZ-V.4321.4.330.2024.MK w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia zażalenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2417/24.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji") postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2417/24 odrzucił skargę A. W. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 7 maja 2024 r. nr DSZ-V.4321.4.330.2024.MK w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie oddzielnym pismem pełnomocnik Skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu I instancji z 25 lutego 2025 r. o odrzuceniu skargi. Zarówno zażalenie z 13 marca 2025 r., jak i wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia z 12 marca 2025 r. zostały nadane przez pełnomocnika Skarżącej z urzędu w dniu 13 marca 2025 r. w placówce pocztowej. Postanowieniem z dnia 24 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2417/24 – Sąd I instancji na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") orzekł o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że kategorycznie odrzucił twierdzenia jakoby korespondencja kierowana do pełnomocnika Skarżącej miała trafić do innej kancelarii. W tym względzie Sąd I instancji podał, że jak wynika z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru pozostającego w aktach sprawy, postanowienie Sądu z dnia 25 lutego 2025 r. zostało skierowane na adres Kancelarii Radców Prawnych P. N. przy ul. [...], gdzie odebrał ją pracownik uprawniony. Zdaniem Sądu I instancji, jednoznacznie potwierdzają to pieczęć i podpis złożone na dokumencie (k. 45 akt sądowych). W związku z powyższym Sąd I instancji uznał więc za nieprawdziwe, jako niepoparte jakimikolwiek dowodami twierdzenia, że kwestionowane postanowienie pierwotnie zostało doręczone do Kancelarii Radcy Prawnego B. S., a dopiero następnego dnia miało zostać doręczone pełnomocnikowi skarżącej. Dalej Sąd I instancji podał, że w jego ocenie okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia zażalenia nie mogła być też choroba opisywana przez pełnomocnika Skarżącej trwająca od 10 marca do 12 marca 2025 r. Sąd I instancji zaznaczył, że wprawdzie w orzecznictwie jednolicie w zasadzie przyjmuje się, że nagła choroba strony lub jej pełnomocnika może świadczyć o braku winy przy uchybieniu terminu (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 16 maja 2024 r., sygn. I OZ 239/24). Jednakże o braku winy w takich przypadkach mówi się dopiero wówczas, gdy owa choroba (jak każda inna okoliczność mająca świadczyć o braku winy wnioskodawcy) nie pozwoliła np. na wyręczenie się przy dokonaniu danej czynności inną osobą. Wówczas dopiero będziemy mieli bowiem do czynienia z sytuacją, w której terminowe dopełnienie obowiązku (tu złożenie zażalenia), stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W ocenie Sądu I instancji o takiej sytuacji – niemożliwej do przezwyciężenia – nie może być mowy w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu I instancji bowiem z oświadczeń pełnomocnika Skarżącej z urzędu wynika, że pod adresem jego Kancelarii funkcjonuje także inny podmiot świadczący profesjonalną pomoc prawną. Możliwe było zatem skorzystanie przy złożeniu zażalenia z pomocy pełnomocnika substytucyjnego. Takiego rozwiązania, w ocenie Sądu I instancji, z pewnością nie wyłączał fakt, że został on dla Skarżącej ustanowiony jako pełnomocnik z urzędu. Sąd I instancji dodał także, że okoliczności dotyczące samej choroby nie wskazują, by był on całkowicie wyłączony z aktywności zawodowej. Trzeba bowiem zauważyć, że 12 marca 2025 r., kiedy pełnomocnik Skarżącej przebywał jeszcze na zwolnieniu lekarskim, był w stanie sporządzić wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, zaś dzień wcześniej –11 marca 2025 r. udał się na badania lekarskie. Końcowo Sąd I instancji wskazał, że stoi na stanowisku – i nie jest to pogląd odosobniony – że w przypadku choroby należy wykazać, że była ona takiego rodzaju, że uniemożliwiała wyręczenie się inną osobą, a tym bardziej, że jej rodzaj, czy objawy uniemożliwiały osobiste działanie (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2023 r., III OZ 522/23), czego – w ocenie Sądu I instancji – pełnomocnikowi Skarżącej nie udało się uczynić. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, pełnomocnik Skarżącej wniósł zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz przepisów p.p.s.a. dotyczących doręczeń pism w postępowaniu, tj. art. 65, 67 § 2, 72 § 2 i in. p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego doręczenia korespondencji pełnomocnikowi Skarżącej oraz że nie zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia wniosku. W związku z powyższym wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu podał, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji przesłał do pełnomocnika z urzędu 3 marca 2025 r. postanowienie o odrzuceniu skargi. Ww. postanowienie zostało przesłane na adres do korespondencji kancelarii pełnomocnika Skarżącej, który znajduje się przy ul. [...]. Zostało ono doręczone 3 marca 2025 r. do sekretariatu Kancelarii A. C. i Kancelarii B. S., co dokumentuje stempel tego podmiotu widniejący na kopercie przesyłki z Sądu. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej doręczenie nie nastąpiło zatem do właściwej kancelarii. Postanowienie zostało przekazane do właściwego adresata dopiero 4 marca 2025 r. Wskazał przy tym, że pod adresem przy ul. [...] funkcjonuje kilka kancelarii, w szczególności Kancelaria Radcy Prawnego A. C. oraz Kancelaria Radcy Prawnego B. S.. Kancelaria pełnomocnika Skarżącej ma swoją siedzibę pod zupełnie innym adresem - w [...] (gm. [...]), przy ul. [...]. Biuro przy ul. [...] jest wykorzystywane przez pełnomocnika Skarżącej okazjonalnie, jako biuro w centrum miasta i skrzynka pocztowa, z uwagi na niski poziom usług pocztowych w gminie [...] (niedoręczane, zagubione przesyłki, ograniczone godziny pracy placówki pocztowej) i odległość od sądów. Przechodząc dalej pełnomocnik Skarżącej podał, że co ważne, w dniach 10-12 marca 2025 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim (ostre zapalenie krtani, które w związku z przebytym w ub.r. zapaleniem mózgu wywołanym infekcją górnych dróg oddechowych powodowało konieczność powstrzymania się od wychodzenia z domu, kontaktów i ostrożność). Uniemożliwiło mu to sformułowanie i wysyłkę zażalenia na postanowienie w terminie, jak również przekazanie jej komukolwiek do sporządzenia i wysyłki. Wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu Sądu I instancji powyższe okoliczności nie znalazły uznania, a uzasadnienie z jednej strony narusza zasady logiki, z drugiej strony bagatelizuje zwolnienie lekarskie i ograniczenia z nim związane, formułując przy tym "dobre rady" nieprzystające do sytuacji. Ponadto, zdaniem pełnomocnika Skarżącej zmierza ono tak naprawdę za wszelką cenę do odrzucenia skargi i uniknięcia konieczności jej rozpatrywania, a więc uchylenia się od wykonania podstawowej funkcji sądu, jaką jest wymiar sprawiedliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie wszystkie argumenty w nim zawarte zasługują na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji odnoszące się do prawidłowości doręczenia przesyłki sądowej zawierającej odpis postanowienia Sądu I instancji z dnia 25 lutego 2025 r. o odrzuceniu skargi. Słusznie bowiem Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu podał, że korespondencja kierowana do pełnomocnika Skarżącej została przesłana na prawidłowy adres do korespondencji wskazany przez niego w skardze. Zgodzić się przy tym należy z Sądem I instancji, że z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 45 akt sądowych) wynika, że postanowienie o odrzuceniu skargi zostało skierowane na adres Kancelarii Radców Prawnych P. N. przy ul. [...], gdzie odebrał ją pracownik uprawniony. Jednoznacznie potwierdzają to pieczęć i podpis złożone na tym dokumencie. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał więc za nieprawdziwe i niepoparte jakimikolwiek dowodami twierdzenia, że kwestionowane postanowienie pierwotnie zostało doręczone do innej kancelarii, a dopiero następnego dnia miało zostać doręczone pełnomocnikowi Skarżącej. Twierdzenia pełnomocnika Skarżącej jakoby biuro przy ul. [...] było wykorzystywane jedynie okazjonalnie, jako biuro w centrum miasta i skrzynka pocztowa, z uwagi na niski poziom usług pocztowych w gminie [...] (niedoręczane, zagubione przesyłki, ograniczone godziny pracy placówki pocztowej) i odległość od sądów nie mają przy tym żadnego znaczenia dla skuteczności doręczenia powyższego postanowienia i dotyczą jedynie organizacji pracy pełnomocnika Skarżącej. Jeszcze raz zaznaczyć należy, że Sąd I instancji doręczył powyższe postanowienie na prawidłowy adres pełnomocnika Skarżącej podany w skardze do Sądu i wszelkie wywody w tym względzie uznać należy za nietrafione. Przechodząc dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) oraz dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Wskazać należy, że uprawdopodobnienie braku winy jest obowiązkiem strony ubiegającej się o przywrócenie terminu, która stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., nie musi udowodnić braku winy, a jedynie uprawdopodobnić okoliczności świadczące o jej braku. Z brzmienia art. 87 § 2 p.p.s.a. wynika, że za dostateczną przesłankę przywrócenia terminu ustawodawca uznał uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę okoliczności, które - wedle treści wniosku - miały stanowić bezpośrednią przyczynę uchybienia określonego terminu. Uprawdopodobnienie, jak podkreśla się w orzecznictwie, nie daje natomiast pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie NSA z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 95/12). Podkreślenia zatem wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. Jak już wyżej wskazano, wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym przekroczeniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 755/14). W praktyce sądowej utrwalone jest stanowisko, że możliwe jest przywrócenie terminu z powodu złego stanu zdrowia, ale powinno być to potwierdzone stosownym zaświadczeniem lekarskim. Pełnomocnik Skarżącej z urzędu takie zaświadczenie przedstawił, co zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, świadczy o tym, że w należyty i wystarczający sposób, uprawdopodobnił brak swojej winy w niedopełnieniu w terminie wymaganych czynności. Przedstawiona argumentacja w zakresie uchybienia terminu uprawdopodabnia w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez pełnomocnika Skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny dał wiarę twierdzeniom pełnomocnika, że bezpośrednią przyczyną uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia było zachorowanie pełnomocnika i dolegliwości towarzyszące tej chorobie. Pełnomocnik Skarżącej uprawdopodobnił, że stan zdrowia w terminie otwartym na wniesienie zażalenia i posiadane zwolnienie lekarskie było już przeszkodą do napisania zażalenia i jego wniesienia w terminie. To bowiem na skutek choroby pełnomocnik Skarżącej nie mógł w terminie napisać i wnieść zażalenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podnoszone przez pełnomocnika Skarżącej okoliczności uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu. Tym samym niedochowanie terminu było w rozpatrywanym przypadku niezawinione. Zaznaczyć należy, że rację ma Sąd I instancji, że pełnomocnik Skarżącej mógł skorzystać z pomocy pełnomocnika substytucyjnego, czy wnieść zażalenie przy pomocy środków elektronicznych, jednak pożądane jest zachowanie pewnego kompromisu polegającego na tym, by z jednej strony mieć na uwadze obiektywny miernik staranności, której można i trzeba wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, z drugiej zaś strony powstrzymanie się od nadmiaru formalizmu, by z tego powodu nie zamknąć stronie prawa do sądu. W świetle powyższego oraz kierując się konstytucyjną zasadą prawa do sądu, należało w oparciu o regulację art. 86 § 1 p.p.s.a., przywrócić termin do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu I instancji z 25 lutego 2025 r. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.