I OZ 58/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 1071/21 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2021 r., nr SKO.ŚR/4111/516/2021 w przedmiocie ustalenia wysokości i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych postanawia: oddalić zażalenie.

Pismem z 15 lipca 2021 r. (data wpływu do Sądu 19 lipca 2021 r.) J.S. (dalej "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej "Kolegium") z 7 czerwca 2021 r., nr SKO.ŚR/4111/516/2021, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 8 marca 2021 r., którą: 1. ustalono, że kwota świadczeń wychowawczych w wysokości 3000 zł wypłaconych w okresie od 1 lutego 2020 r. do 28 lutego 2020 r. oraz od 1 kwietnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. na dziecko G.S. przyznanych przez Wójta Gminy [...] 17 października 2019 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, 2. zobowiązano do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, 3. stwierdzono, że zwrotu należy dokonać niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dany otrzymania decyzji, 4. stwierdzono, że odsetki zostaną naliczone po dokonaniu spłaty należności głównej. W skardze skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uzyskuje miesięczne dochody w wysokości ok. [...] zł brutto i jest w stanie utrzymać się wyłącznie dzięki pomocy osób najbliższych. Jest osobą o stwierdzonym stopniu niepełnosprawności, wobec czego stan zdrowia uniemożliwia mu znalezienie lepiej płatnej pracy. Konieczność uiszczenia kwoty rzekomo nienależnie pobranego świadczenia przed rozpoznaniem skargi mogłoby wiązać się z problemami w zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Natomiast utrata możliwości zaspokojenia własnych potrzeb może wiązać się z powstaniem trudnych do odwrócenia skutków w postaci chociażby pogorszenia się stanu zdrowia. Skarżący nadmienił, że uzyskane świadczenie wychowawcze przekazywał matce małoletniej G.S., która wydawała je na utrzymanie córki. Podniósł ponadto, że nie ma żadnych dodatkowych środków, z których mógłby zapłacić określoną kwotę, a ewentualnie po uzyskaniu korzystnego rozstrzygnięcia dochodzić jej zwrotu. Postanowieniem z 11 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 1071/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że obowiązek przedstawienia okoliczności, które pozwolą sądowi na dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Ponadto wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Sąd zaznaczył, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie ma co do zasady zastosowania do egzekwowania należności pieniężnej. Szkoda, która powstałaby z tytułu wykonania decyzji ma bowiem charakter restytucyjny, ponieważ wiąże się świadczeniem pieniężnym, które ze swej natury jest świadczeniem odwracalnym. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób ewentualne wykonanie decyzji mogłoby mieć związek z pogorszeniem się jego stanu zdrowia. Odnosząc się natomiast do braku możliwości finansowych skarżącego w przypadku ewentualnie zapadłego niekorzystnego rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu nienależnie wyegzekwowanych świadczeń, Sąd wskazał, iż w przypadku gdyby musiał on wystąpić na drogę postępowania sądowego mógłby równocześnie złożyć (ze względu na trudną sytuację majątkową) wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z tych też względów w ocenie Sądu I instancji, ani treść skargi, ani treść dołączonych do niej dokumentów nie dały podstaw do stwierdzenia, że zachodzi ryzyko powstania nieodwracalnych skutków, czy też wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru. Zaskarżając je w całości zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że w konkretnej sytuacji życiowej, w jakiej znajduje się skarżący, uiszczenie należności pieniężnej z tytułu rzekomo nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego jeszcze przed rozpoznaniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie spowoduje dla skarżącego trudnych do odwrócenia skutków, ponieważ świadczenie pieniężne jest z natury odwracalne i zostałoby zwrócone w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji, podczas gdy z twierdzeń przedstawionych przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, popartych dowodami świadczącymi o jego niepełnosprawności, wynika, iż sama tylko konieczność spełnienia świadczenia w określonym czasie mogłaby skutkować pozbawieniem skarżącego środków na własne utrzymanie, co stanowi trudny do odwrócenia skutek nawet w perspektywie zwrotu świadczenia w przyszłości w przypadku uwzględnienia skargi - co w konsekwencji doprowadziło do błędnej odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości do czasu prawomocnego zakończenia postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi. W uzasadnieniu podniósł, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego zostało już w całości spożytkowane na zaspokojenie podstawowych potrzeb jego córki G.S. Skarżący nie posiada z tego tytułu żadnego wzbogacenia, nie dysponuje również oszczędnościami pochodzącymi z innych źródeł ani majątkiem, który mógłby spieniężyć, aby wykonać zobowiązanie nałożone w zaskarżonej decyzji. Zwrot rzekomo nienależnie pobranego świadczenia musiałby wiązać się dla skarżącego z zaniedbaniem zaspokojenia jego potrzeb, co stwarzałoby bezpośrednie ryzyko pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego. Utrata płynności finansowej, do jakiej mogłoby dojść w wyniku wykonania zaskarżonej decyzji, miałaby dla skarżącego szczególnie dotkliwe skutki ze względu na uniemożliwienie mu terminowego spełniania obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia jest zamknięty. Oznacza to, że ustawa w sposób wyczerpujący wskazuje przesłanki wstrzymania wykonania orzeczenia ostatecznego, uzależniając tę możliwość wyłącznie od wykazania istnienia wskazanych w omawianym przepisie okoliczności. Wskazać należy, że pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę – majątkową lub niemajątkową – której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Natomiast trudne do odwrócenia skutki, to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (zob. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OZ 219/21). Podkreślić należy, iż instytucja wstrzymania wykonania decyzji ma charakter wyjątku od reguły wykonalności decyzji ostatecznych, przeto jej przesłanki należy interpretować wąsko. Złożenie wniosku nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji praw i obowiązków wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej. Sąd ocenia jedynie, czy podane przez stronę okoliczności w istocie wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by Sąd mógł stwierdzić, w oparciu o konkretne dane, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji istotnie trudne do naprawienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na możliwość zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W zawartym w skardze wniosku nie przedstawił kompletnych informacji potwierdzających zasadność żądania wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, mocą której uchylono mu prawo do świadczenia wychowawczego. Za trafne należy zatem uznać spostrzeżenia Sądu I instancji, iż dołączone do wniosku dokumenty nie dają podstaw do stwierdzenia, że w realiach niniejszej sprawy zachodzi ryzyko powstania nieodwracalnych skutków, czy wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody. Dodać również należy, że skarżący oparł swój wniosek jedynie na oświadczeniu, iż jego dochody wynoszą ok. [...] zł miesięcznie, zaś zobowiązania z tytułu alimentów na dzieci – [...] zł (z czego [...] zł na córkę i [...] zł na syna). Do wniosku o wstrzymanie załączono również kserokopię legitymacji osoby niepełnosprawnej na okoliczność potwierdzenia, iż należy do grona osób z orzeczoną niepełnosprawnością. Skarżący nie przedstawił natomiast dowodów, które dałyby wgląd w jego całościową sytuację majątkową, a jedynie na tym tle można byłoby ocenić, czy wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby wywołać niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Również na etapie postępowania zażaleniowego skarżący nie sprostał stawianym wymogom, ponieważ mimo wyjaśnienia, że jego miesięczne zobowiązania z tytułu uiszczanych alimentów na dzieci wynoszą [...] zł, nie przedstawił w szczególności z jakiego dochodu się utrzymuje i jakiej jest on wysokości, jakie wydatki ponosi na bieżące utrzymanie, jaki wpływ na jego sytuację osobistą i dochodową mogłoby wywrzeć wykonanie decyzji. Ma to istotne znaczenie, bowiem ryzyko wyrządzenia szkody, o którym mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. jest ryzykiem kwalifikowanym. Nie chodzi tu o normalny skutek wykonania zaskarżonej decyzji, bo oczywistym jest, że zwrot nienależnie pobranych świadczeń pomniejszy majątek skarżącego, ale o skutek prowadzący do znacznej szkody. Aby ocenić rozmiar grożącej stronie skarżącej szkody, strona ta musi udokumentować swoją sytuację osobistą i majątkową, przy czym sąd nie może zastępować strony w tym działaniu i poszukiwać argumentów przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.