I SA/Wa 508/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m [...] z [...] września 2019 r. nr [...] orzekającą o uznaniu świadczeń wychowawczych przyznanych T. W. na dzieci O. W. i L. W. za okres od maja 2016 r. do marca 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł jako świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązaniu T. W. do zwrotu ww. świadczeń. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Prezydent m[...] decyzją z [...] maja 2016 r. przyznał T. W. świadczenia wychowawcze na dzieci O. W. i L. W. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Następnie decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...], po wznowieniu postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. postępowania, Prezydent m[....] uchylił w całości decyzję z [...] maja 2016 r. SKO w [...] decyzją z [...] lutego 2018 r. nr [...] powyższą decyzję z [...] maja 2017 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Prezydent m[...] kolejną decyzją z [...] marca 2018 r. nr [....], utrzymaną w mocy decyzją SKO w [...] z [...] kwietnia 2018 r. nr [...], uchylił ww. decyzję z [...] maja 2016 r. i odmówił przyznania T. W. świadczeń wychowawczych na dzieci O. W. i L. W. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Decyzja SKO w [...] z [....] kwietnia 2018 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 21 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1279/18 oddalił skargę. W tej sytuacji Prezydent m [...] decyzją z [....] września 2019 r. orzekł o uznaniu świadczeń wychowawczych przyznanych T. W. na dzieci O. W. i L. W. w łącznej kwocie [...] zł za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] marca 2017 r. wypłaconych od maja 2016 r. do marca 2017 r., jako świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązał T. W. do zwrotu ww. świadczeń. T. W. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne ustalenie istniejącego stanu faktycznego i naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 kpa oraz art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1 kpa poprzez niezawieszenie postępowania pomimo występujących do tego przesłanek, tj. trwającego postępowania w sprawie przed sądem administracyjnym oraz braku pełnego udziału w postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy zaznaczył, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.). Organ przytoczył treść art. 25 tej ustawy i podkreślił, że w niniejszej sprawie, po wznowieniu postępowania, decyzją z [...] marca 2018 r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] kwietnia 2018 r., orzeczono o uchyleniu decyzji z [...] maja 2016 r. przyznającej świadczenia wychowawcze i odmówiono przyznania T. W. świadczeń wychowawczych na dzieci O. W. i L. W. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Zdaniem SKO w [...] spełniona zatem została przesłanka do uznania świadczeń wychowawczych przyznanych T. W. za okres od maja 2016 r. do marca 2017 r. jako świadczeń nienależnie pobranych, stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. Organ wskazał, że co prawda art. 25 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy został z dniem 1 lipca 2019 r. uchylony ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), tym niemniej zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 9 tej ustawy kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących konieczności zawieszenia postępowania z uwagi na złożoną skargę na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [....] kwietnia 2018 r. organ zaznaczył, że w jego ocenie powyższa okoliczność nie stanowi zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. art. 97 § 1 pkt 4 kpa, stanowiąca przeszkodę prowadzenia oraz zakończenia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. Samo wskazanie na to, że wynik toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym może mieć wpływ na postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, nie świadczy o braku możliwości rozpoznania takiej sprawy. Na poparcie twierdzeń Kolegium przytoczyło stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i zaznaczyło jednocześnie, że powołany przez skarżącego wyrok NSA z 7 czerwca 2019 r. sygn. akt I FSK 860/17 odnosi się do odmiennego stanu faktycznego i prawnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 kpa Kolegium wskazało, że zawiadomiono stronę o prowadzonym postępowaniu i możliwości wzięcia w nim czynnego udziału (zawiadomienie z [...] sierpnia 2019 r.). Ponadto zarzut naruszenia powyższego przepisu może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych - czego skarżący nie wykazał. SKO zaznaczyło, że skarżący nie wykazał również, aby między brakiem zawiadomienia przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się odnośnie zebranych dowodów a treścią decyzji administracyjnej zachodził jakikolwiek związek przyczynowy, nie wykazał również, aby został pozbawiony możliwości udowodnienia swoich twierdzeń czy możliwości złożenia konkretnych wniosków dowodowych i wyjaśnień, jak również, aby uchybienie art. 10 § 1 kpa mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie zostało również przedstawione, jakie dowody zostałyby zgłoszone i jakie okoliczności mogłyby zostać dzięki nim wyjaśnione w sposób odmienny od przyjętego przez organ stanu faktycznego sprawy. T. W. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając: 1) naruszenie art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa w związku z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez zobowiązanie do zwrotu całości kwoty pobranej przez skarżącego na oboje dzieci, L. i O., w sytuacji, gdy jednemu z nich należałoby się świadczenie wychowawcze (jako drugiemu dziecku z pierwszego małżeństwa) bez względu na uchylone decyzje o przyznaniu świadczenia na O. W., 2) naruszenie zasady opisanej w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasadę trwałości decyzji administracyjnej na podstawie, której strona nabyła prawo jak skarżący lub ekspektatywę prawa, czyli art. 156 § 2 kpa w związku z art. 2 Konstytucji RP w związku wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 roku (sygn. akt P 46/13) poprzez zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924). W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m [...] z [...] września 2019 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta m [...] z [...] września 2019 r. nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.). Kwestia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została uregulowana w art. 25 tej ustawy. Zgodnie z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z kolei stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2019 r., za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. W myśl art. 25 ust. 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Zdaniem Sądu organy administracji publicznej zasadnie uznały, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 powołanej ustawy do uznania świadczeń wychowawczych przyznanych T.W. na dzieci O. W. i L. W. za okres od maja 2016 r. do marca 2017 r. w kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane. Ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Prezydent m [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] wznowił postępowanie w sprawie świadczeń wychowawczych przyznanych T. W. na mocy decyzji Prezydenta m [...] z [...] maja 2016 r. Na skutek wznowienia postępowania ww. decyzja przyznająca świadczenia została uchylona decyzją Prezydenta m [...] z [...] marca 2018 r., utrzymaną w mocy decyzją SKO w [...] z [....] kwietnia 2018 r. Uchylając decyzję przyznającą świadczenia organy administracji orzekły jednocześnie o odmowie przyznania T. W. świadczeń wychowawczych na dzieci O. W. i L. W. na okres od [....] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Jak wynika z akt sprawy decyzja wydana w trybie wznowieniowym stała się ostateczna w rozumieniu art. 16 § 1 kpa i oczywiste jest, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Prawidłowo zatem organy stwierdziły, że pobrane przez skarżącego świadczenia wychowawcze za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] marca 2017 r., wypłacone w okresie od maja 2016 r. do marca 2017 r., stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu powołanego przepisu, konsekwencją czego było zobowiązanie skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji są więc zgodne z prawem i brak jest podstaw do ich uchylenia. Rozpoznając przedmiotowa sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa. Zauważyć w szczególności trzeba, że dla zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa albo – jak w niniejszej sprawie - czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 kpa, uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego przyznania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że treść art. 25 ust. 2 pkt 4 powołanej ustawy jest jednoznaczna, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia. Podnoszone zatem przez skarżącego kwestie odnoszące się w szczególności do sposobu uregulowania opieki nad dziećmi, sposobu wypłacania świadczeń, czy też wskazywane okoliczności dotyczące zawarcia kolejnego małżeństwa i zasad przyznawania świadczeń wychowawczych na dzieci z pierwszego małżeństwa, nie maja wpływu na ocenę prawidłowości kontrolowanych decyzji. Odnoszą się one w istocie do postępowania wznowieniowego zakończonego decyzją Kolegium z [...] kwietnia 2018 r., którego przedmiotem była ocena zasadności przyznania skarżącemu świadczeń wychowawczych. W niniejszym postępowaniu skarżący nie może skutecznie kwestionować ustaleń co do spełnienia przesłanek przyznania świadczeń wychowawczych i podnoszone w skardze kwestie nie mogą być przedmiotem rozważań Sądu. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że świadczenie nienależne w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest instytucją w pełni unormowaną w art. 25 tej ustawy. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Zauważyć dodatkowo trzeba - jak słusznie stwierdził organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że mimo, iż powołany przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. został uchylony z dniem 1 lipca 2019 r. na mocy art. 1 pkt 23 lit. a ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), to miał on zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniająca. Podnoszone w skardze zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania tego przepisu są więc bezpodstawne. W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że wniesiona skarga jest bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. Zdaniem Sądu organy orzekające w sprawie dokonały prawidłowych ustaleń istotnych dla sprawy okoliczności i poprawnie oceniły zgromadzony materiał dowodowy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.