II OSK 1827/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2015/24 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 5 lipca 2024 r. nr DL.WIPO.412.1106.2021/MMa w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 marca 2025 r., IV SA/Wa 2015/24 oddalił skargę M. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 5 lipca 2024 r., nr DL.WIPO.412.1106.2021/MMa, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a, art. 315 ust. 1, art. 318 ust. 1 i art. 319 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769), dalej: u.c., a także art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a., w zw. z art. 321 u.c. w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 547), uchylił decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] (dalej: KPSG) z 16 września 2021 r., nr 03-105/47/D-ZDP/2021 w części dotyczącej terminu dobrowolnego powrotu i określił go na nowo jako 30 dni od dnia doręczenia decyzji, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy w pozostałej części, w jakiej KPSG orzekł o zobowiązaniu skarżącego cudzoziemca, obywatela [...] do powrotu i zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku. Skarżący złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że SUdSC nie dopuścił się naruszenia ww. przepisów prawa w sytuacji, gdy organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, co ma przełożenie na uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone z naruszeniem art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., i co stało się przyczyną uznania, że zachodzą podstawy do zobowiązania skarżącego do powrotu do kraju pochodzenia, jak również, że nie ma w jego przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, i w konsekwencji oddaleniem skargi przez Sąd I instancji; 2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 2 u.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że organ II instancji powinien był przeprowadzić szersze postępowanie dowodowe w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 2 u.c., co stało się przyczyną uznania, że zachodzą podstawy do zobowiązania skarżącego do powrotu do kraju pochodzenia, jak również, że nie ma w jego przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, i w konsekwencji oddaleniem skargi przez Sąd I instancji; 3) art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom w sytuacji, gdy ten ograniczył się do pobieżnej kontroli decyzji organu I instancji, co stało się przyczyną uznania, że zachodzą podstawy do zobowiązania skarżącego do powrotu, jak również, że nie ma w jego przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych; 4) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez Sąd I instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia i skutkowało oddaleniem skargi; 5) art. 348 pkt 1 lit. a, b i d w zw. z art. 356 ust. 1 u.c. poprzez uznanie, że powrót do kraju pochodzenia nie będzie naruszał praw skarżącego, o których mowa w ww. przepisach, które to stwierdzenie jest wynikiem naruszeń w sferze prawa procesowego; 6) art. 348 pkt 2 w zw. z art. 356 ust. 1 u.c. w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), dalej: EKPC, poprzez uznanie, że w indywidualnej sytuacji skarżącego (prowadzenie w Polsce życia prywatnego i rodzinnego) brak jest podstaw do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych, które to stwierdzenie jest wynikiem naruszeń w sferze prawa procesowego; 7) art. 318 ust. 1 w zw. z art. 319 ust. 1 pkt 1 u.c. poprzez określenie wobec skarżącego zakazu wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego na usprawiedliwionych podstawach. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku oddalającego skargę na decyzję SUdSC z 5 lipca 2024 r. zostało sporządzone w sposób, który ujawnia, dlaczego Sąd I instancji uznał kontrolowany akt za zgodny z prawem, wraz z równoczesnym wyjaśnieniem w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z art. 141 § 4 p.p.s.a. powodów niepodzielenia stanowiska zajętego przez skarżącego. Motywy zaskarżonego wyroku odnoszą się do kluczowych kwestii prawnych mających wpływ na kierunek rozstrzygnięcia zobowiązującego skarżącego do powrotu oraz orzekającego o zakazie jego ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen, nawiązując do stanowiska zamieszczonego przez skarżącego w złożonej przez niego skardze. Twierdzenie skarżącego, że Sąd I instancji miał nie poddać "gruntownej analizie" wszystkich aspektów sprawy, w których, jego zdaniem, występują wątpliwości, jest wyrazem kontestowania argumentów, którymi posłużył się Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a nie jego konstrukcyjnej wadliwości. Podobnie należy ocenić zarzut wskazujący na niezwrócenie przez Sąd I instancji uwagi na naruszenie przez SUdSC art. 15 w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew przekonaniu skarżącego, organ odwoławczy nie ograniczył się tylko do "pobieżnej kontroli" decyzji organu I instancji, ponieważ akceptacja ustaleń KPSG nie miała wskazywanego charakteru. Opierała się bowiem na merytorycznej weryfikacji przez SUdSC stanowiska tego organu, czemu towarzyszyło także pogłębione odniesienie się do przebiegu dotychczasowego postępowania i treści wniesionego przez stronę odwołania od decyzji z 16 września 2021 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie są uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej, w których skarżący podjął próbę podważenia podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a.). Sąd I instancji, dokonując oceny postępowania wyjaśniającego, zasadnie nie dopatrzył się bowiem po stronie organów uchybień w zakresie wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, jak i dokonania jego właściwej oceny pod kątem przesłanek uzasadniających wydanie zaskarżonej decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu wraz z orzeczeniem względem niego zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych Państw obszaru Schengen. Analiza ta, zgodnie z dyspozycją art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c., obejmowała zaistnienie ewentualnych podstaw do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w objętej skargą decyzji organy w wystarczający sposób wyjaśniły wszystkie kwestie rzutujące na kierunek rozstrzygnięcia. Kwestie te, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zostały ocenione w logicznej łączności z ustaleniami przyjętymi odnośnie do braku zagrożenia skarżącego prześladowaniem lub ryzykiem doznania poważnej krzywdy w razie powrotu do kraju pochodzenia w postępowaniu w sprawie pozbawienia skarżącego ochrony uzupełniającej, zakończonym prawomocną decyzją Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdSU) z 14 stycznia 2020 r., nr RdU-206-1/S/19, jak też w postępowaniach zakończonych innymi aktami, którymi skarżący – objęty obowiązkiem powrotu do kraju pochodzenia - pozostawał adresatem. Mowa tu o decyzji RdSU z 9 listopada 2021 r., nr RdU-206-2/S/19 odmawiającej skarżącemu nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony międzynarodowej, która stała się prawomocna wskutek oddalenia wniesionej na nią skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 kwietnia 2022 r., IV SA/Wa 246/22, a także o decyzjach RdSU z 31 marca 2023 r., nr RdU-206-3/S/19 i 30 kwietnia 2024 r., nr RdU-206-4/S/19, uznających kolejne, ponawiane wnioski cudzoziemca o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalne. Skargi cudzoziemca na te decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił prawomocnymi wyrokami odpowiednio z 5 grudnia 2023 r., IV SA/Wa 1147/23 i 16 stycznia 2025 r., IV SA/Wa 1400/24. Okolicznością bezsporną w sprawie pozostaje, że wobec skarżącego zachodziły przesłanki pozytywne warunkujące wydanie decyzji zobowiązującej go do powrotu, albowiem w następstwie wejścia do obrotu prawnego przywołanej wcześniej decyzji RdSU z 14 stycznia 2020 r., nr RdU-206-1/S/19 stał się podmiotem objętym działaniem dyspozycji art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a u.c. Podobną ocenę odnośnie do skutków prawnych wywołanych wydaniem tejże decyzji wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 4 grudnia 2025 r., II OSK 75625 i II OSK 757/25 oraz 9 grudnia 2025 r., II OSK 1505/25, w których kontrolą sądową objęte zostały decyzje o zobowiązaniu do powrotu i zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen skierowane do pozostałych członków rodziny skarżącego (R. G. – [...], L. I. – [...], K. G. – [...]). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że organy orzekające dokonały w kontrolowanej sprawie prawidłowych ustaleń z punktu widzenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 348 pkt 1 i 2 u.c. Ich wnioski, jak należy przyjąć, nie zostały w skardze kasacyjnej skutecznie podważone. Materiał dowodowy dotyczący informacji z kraju pochodzenia cudzoziemca, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożenia wynikającego z możliwości wcielania skarżącego do sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej (FR), podlegał, jak trafnie uznał Sąd I instancji, wyczerpującemu rozważeniu. Treść zaskarżonej decyzji (s. 8-10) jednoznacznie dowodzi, że SUdSC poddał analizie kwestię zasad rekrutacji do sił zbrojnych FR, w tym wskazane zagadnienie rozważył w kontekście toczącej się wojny w Ukrainie z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań odnoszących się do skarżącego. W dołączonym do akt opracowaniu Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 31 maja 2024 r., nr DPU-WIKP-424/243/2024 (k. 23-55 akt adm.), na którym bazował organ, zawarto odrębne, szczegółowe części poświęcone siłom zbrojnym Republiki Czeczeńskiej, zasadniczej służbie wojskowej w Republice Czeczeńskiej oraz przebiegowi mobilizacji na Kaukazie Północnym/Czeczenii w związku z "operacją specjalną" w Ukrainie. Wnioski wyprowadzone z powyższego opracowania przez Sąd I instancji odpowiadają treści raportu opracowanego przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu (EUAA) z 21 listopada 2024 r. ("Major developments regarding human rights and military service"; Q82-2024) i pozostają w pełni zbieżne z tymi, które zostały sformułowane w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 5 lutego 2026 r., II OSK 1989/25; wyrok NSA z 8 stycznia 2026 r., II OSK 892/25; wyrok NSA z 4 listopada 2025 r., II OSK 2016/25) poddającym analizie stosowane w FR zasady poboru i mobilizacji osób znajdujących się w sytuacji podobnej do skarżącego, przekładające się na ocenę możliwości włączenia cudzoziemca w skład oddziałów wojskowych, a w dalszej kolejności na poziom ryzyka bezpośredniego lub pośredniego udziału w masowych naruszeniach praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego w trakcie konfliktu zbrojnego, którego uczestnikiem pozostaje FR. Sąd I instancji w toku kontroli zaskarżonej decyzji nie uchybił również art. 348 pkt 2 w zw. z art. 356 ust. 1 u.c. w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 EKPC. Stanowisko sformułowane w skardze kasacyjnej opiera się na założeniu przeciwnym do oceny przyjętej przez Sąd I instancji, zgodnie z którą SUdSC podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie pozwalającym określić, czy zobowiązanie skarżącego do powrotu nie narusza jego prawa do życia rodzinnego lub prywatnego. Pozostaje ono jednakże nieprzekonujące. Sąd I instancji trafnie przyjął bowiem, że EKPC nie statuuje prawa cudzoziemca do wyboru kraju zamieszkania, który jest determinowany posiadanymi przez niego preferencjami, a tak należy postrzegać uwagi skargi kasacyjnej nawiązujące do utożsamiania się skarżącego z "kulturą europejską", co ma pozostawać następstwem "czasowego przebywania" cudzoziemca w krajach europejskich (s. 10 skargi kasacyjnej). W kontekście podnoszonych w skardze kasacyjnej twierdzeń zauważenia wymaga, że ustalenia przyjęte w sprawie nie pozwalały Sądowi w żaden sposób postrzegać skarżącego jako osiedlonego migranta, ani też jako cudzoziemca, który nie mógł być świadomy niepewności swojego statusu migracyjnego w trakcie przebywania w Polsce na czas konieczny do rozpatrzenia złożonego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, podczas którego zapoczątkowane mogłyby zostać przez niego więzi prowadzące do nawiązania tu życia rodzinnego, czy też prywatnego. W ugruntowanym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC) przyjmuje się, że w sytuacji, gdy życie rodzinne zostało stworzone w czasie, kiedy osoby zainteresowane zdawały sobie sprawę, że z uwagi na ich status przetrwanie takiego życia rodzinnego w państwie przyjmującym od początku pozostawało niepewne, jedynie w wyjątkowych okolicznościach wydalenie takich osób niebędących obywatelami danego państwa może stanowić naruszenie art. 8 EKPC (por. wyrok ETPC z 28 lipca 2020 r., Pormes p. Holandii, skarga nr 25402/14, § 57; wyrok ETPC z 30 czerwca 2015 r., A.S. przeciwko Szwajcarii, skarga nr 39350/13, § 48; wyrok ETPC z 3 października 2014 r., Jeunesse p. Holandii, skarga nr 12738/10, § 108; wyrok ETPC z 31 lipca 2008 r., Omoregie i inni p. Norwegii, skarga nr 265/07, § 57; wyrok ETPC z 26 kwietnia 2007 r., Konstatinov p. Holandii, skarga nr 16351/03, § 48). Zebrany w sprawie materiał dowodowy, mając na uwadze potrzebę jego oceny kształtowanej normą art. 348 pkt 2 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c., poddany został prawidłowemu rozważeniu, co było wynikiem zarówno zwrócenia uwagi przez Sąd I instancji na brak jakichkolwiek silnych i trwałych więzi łączących skarżącego z Polską, jak i uwzględnienia, że cudzoziemka (P. U.), z którą cudzoziemiec zawarł wyznaniowy związek małżeński w 2022 r., a więc w toku toczącego się postępowania odwoławczego po wydaniu decyzji KPSG, a także ich małoletnia córka (S. G.), nie posiadają uregulowanego statusu pobytowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Analogiczna sytuacja, w następstwie wydania przez SUdSC decyzji z 26 kwietnia 2024 r., nr DL.WIPO.412.910.2022/MMa i DL.WIPO.412.973.2022/MMa w przedmiocie zobowiązania do powrotu, jest udziałem rodziców skarżącego, z którymi skarżący jako dziecko wjechał do Polski i wspólnie zamieszkiwał w oparciu o tytuł pobytowy wynikający z udzielonej rodzinie ochrony uzupełniającej (zgody na pobyt tolerowany). W konsekwencji zaskarżona decyzja SUdSC o zobowiązaniu skarżącego do powrotu nie może być postrzegana jako prowadząca do rozłączenia członków rodziny. W wyroku z 7 marca 2024 r., II OSK 1345/23 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zauważył, że sytuacja poszczególnych członków rodziny cudzoziemców musi być rozpatrywana w łączności z sytuacją pozostałych członków rodziny z uwagi na ochronę życia rodzinnego. Nie oznacza to jednak, że gdy członkowie rodziny upatrują możliwości legalizacji pobytu w procedurze uchodźczej, jej bezskuteczność wyrażająca się odmową nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej powinna prowadzić do respektowania dokonanego przez imigrantów wyboru kraju, w którym złożyli wniosek o ochronę międzynarodową, jako kraju osiedlenia, z powołaniem się na prowadzone tu wspólnie życie rodzinne, jeżeli więzi te mogą być bez przeszkód podtrzymywane w kraju pochodzenia. Nie można zaprzeczyć, że w wyroku z 24 listopada 2009 r., O. przeciwko Wielkiej Brytanii (skarga nr 1820/08) ETPC przyjął, iż art. 8 EKPC chroni prawo do nawiązywania i rozwijania relacji z innymi ludźmi i światem zewnętrznym i może obejmować "aspekty tożsamości społecznej jednostki" (§ 37). Uwypuklanie przez skarżącego tejże oceny (s. 10 skargi kasacyjnej) pomija tym niemniej to, że do podkreślenia jej znaczenia doszło w sprawie dotyczącej deportacji osiedlonego migranta (przebywającego od 24 lat w Wielkiej Brytanii i posiadającego zezwolenie na pobyt na czas nieokreślony). Argumentacja skarżącego pomija zatem fakt, że pomiędzy jego sprawą a przywołanym orzeczeniem nie zachodzi korelacja, która obejmowałaby zasadnicze aspekty pozostające przesłankami oceny wyrażonej przez Trybunał. Wobec przyjęcia, że zachodziły w sprawie warunki do zobowiązania skarżącego do powrotu, nie jest możliwe przypisanie organom orzekającym naruszenia art. 318 ust. 1 w zw. z art. 319 ust. 1 pkt 1 u.c., jeżeli uchybienie tejże regulacji prawnej ma być bezpośrednią konsekwencją, jak wskazuje argumentacja skargi kasacyjnej, nieuwzględnienia potrzeby objęcia skarżącego zgodą na pobyt ze względów humanitarnych. Kierując się powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a