II SA/Bd 687/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 październik 2022 r. sprawy ze skargi I. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Wójt Gminy D. decyzją z [...] marca 2022 r. nr [...] odmówił I. T. (tj. Skarżącemu) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką Z. T. (urodzoną w 1935 r.). Wójt ustalił, ze matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest wdową, pobiera rentę rodzinną. Oprócz syna Ireneusza ma troje dzieci, które ze względu na odległe miejsce zamieszkania i zobowiązania wobec własnych rodzin nie są w stanie zaopiekować się matką, nie posiadają także środków finansowych na zapewnienie opieki nad matką. Stałą i bezpośrednią opiekę nad matką sprawuje Skarżący. Wójt stwierdził jednakże, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej w skrócie "u.ś.r."), tj. ustalony u matki Skarżącego stopień niepełnosprawności datuje się z grudnia 2006 r., a tym samym niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] uchyliło decyzję Wójta i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Kolegium ustaliło z urzędu, że przedmiotowa sprawa była już dwukrotnie rozstrzygana zarówno przez Kolegium jak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Po raz pierwszy w roku 2015, kiedy to decyzją z [...] listopada 2015 r. (nr [...]) utrzymano w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W tym postępowaniu Kolegium nie kwestionowało posiadania przez matkę Skarżącego znacznego stopnia niepełnosprawności ani zakresu opieki. Skarga na ww. decyzję Kolegium została oddalona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 23 lutego 2016 r. sygn. II SA/Bd 1505/15. W dacie podejmowania orzeczenia przeanalizowano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (na który powołuje się Skarżący w odwołaniu) uznając, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia jest brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po raz drugi Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę [...] listopada 2019 r. Decyzją z [...] listopada 2019 r. Wójt Gminy D. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskutek rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym Kolegium decyzją z [...] listopada 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji uznając, iż przedmiot decyzji dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, której zasadność została potwierdzona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 23 lutego 2016 r. sygn. II SA/Bd 1505/15. Skarga na decyzję Kolegium z 19 listopada 2019 r. została oddalona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 18 lutego 2020 r. sygn. II SA/Bd 1136/19. Na podstawie obecnych akt sprawy Kolegium ustaliło, że stan faktyczny odnośnie okoliczności uzasadniających odmowę przyznania świadczenia nie uległ zmianie. Matka wnioskodawcy nadal legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe [...] stycznia 2007 r. Oceny tej nie zmienia dołączenie dodatkowego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2000 r. o całkowitej niezdolności do pracy. Wskazane orzeczenie jedynie potwierdza istnienie znacznego stopnia niepełnosprawności, co nie było kwestionowane. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium uznało, że nie jest dopuszczalne ponowne orzekanie w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej ostatecznymi decyzjami oraz wyrokami WSA w Bydgoszczy. Kolegium stwierdziło, że zachodzi tożsamość podmiotowa obecnej i poprzedniej sprawy (ten sam wnioskodawca i ta sama osoba wymagająca opieki). Taki sam jest również zakres żądania wnioskodawcy – ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezmienne są również okoliczności dotyczące podstaw i zakresu sprawowanej opieki, na co wskazuje wywiad środowiskowy. Decyzja odmowna z [...] listopada 2015 r. została zatem wydana wskutek rozpoznania takiego samego wniosku i dotyczy tego samego podmiotu i przedmiotu sprawy oraz tego samego stanu prawnego. Skutkuje to zakazem ponownego rozpatrzenia sprawy, która już wcześniej została rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Nieprzestrzeganie tego zakazu stanowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a."). Brak jest prawnych możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ z tej przyczyny, że w sprawie wydana już została decyzja ostateczna, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. To czyni nowe postępowanie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i skutkowało umorzeniem postępowania. W skardze do Sądu I. T. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium z [...] maja 2022 r. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne uchylenie decyzji Wójta Gminy D. z [...] marca 2022 r. i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji z uwagi na tożsamość toczących się już spraw w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną Z. T.. Zdaniem Skarżącego w przedmiotowej sprawie nie istnieje tożsamość spraw. Po pierwsze Skarżący w złożonym wniosku w przedmiotowej sprawie ubiega się o przyznanie świadczenia od dnia [...] lutego 2022 r., a wcześniej złożony wniosek obejmował 2015 r. i lata następne, co oznacza, że odmienne są czasookresy tych wniosków. Po drugie upływ czasu spowodował, że zmienił się stan faktyczny oraz prawny w sprawie, a mianowicie sądu administracyjne jak również jednostki samorządowe przyznające świadczenia rodzinne zaczęły respektować kluczowy w przedmiotowej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Nie jest sporne pomiędzy stronami że Skarżący rzeczywiście sprawuje opiekę nad matką. Nie jest również sporne, że matka skarżącego posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...] stycznia 2007 r. zaliczającą ją do znacznego stopnia niepełnosprawności w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od grudnia 2006 r. Niesporne jest także pomiędzy stronami, że w tożsamych okolicznościach faktycznych Skarżący ubiegał się już o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. T. i otrzymał ostateczną decyzję odmowną tj. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2015 r. nr [...]. Skarga na tą decyzję została oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 23 lutego 2016 r. sygn. II SA/Bd 1505/15, przy czym w momencie orzekania w obrocie prawnym znajdował się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w którym to wyroku Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Sporne jest natomiast, czy pomimo powyższego istnieje tożsamość postępowania zakończonego ww. decyzją Kolegium z [...] stycznia 2015 r. z postępowaniem zakończonym obecnie zaskarżoną decyzją. Zdaniem Skarżącego postępowania te różni okres na jaki wnioskowane było świadczenie oraz fakt, że organy przyznające świadczenia pielęgnacyjne i sądy administracyjne zaczęły respektować ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W pierwszej kolejności odnosząc się do kwestii wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozważyć należy czy odmienna interpretacja tych samych przepisów przez inne składy orzekające oznacza zmianę stanu prawnego lub faktycznego. Przez zmianę stanu prawnego należy rozumieć zmianę brzmienia obowiązujących przepisów. Nawet wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie stanowi o zmianie stanu prawnego przy rozważaniu tożsamości spraw, gdyż z tego powodu można żądać wznowienia postępowania i to w zawitym terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a § 1 i § 2 k.p.a.). Ocena prawna innych składów orzekających nie dotyczy też w żaden sposób stanu faktycznego sprawy, gdyż nie stanowi warunku od spełnienia którego uzależnione jest przyznanie świadczenia. Przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określa ściśle art. 17 ust. 1, 1a i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z tym organy orzekające zobowiązane są przede wszystkim kierować się treścią przepisów i nie są związane stanowiskiem wyrażonym w innych decyzjach. Dlatego przekonanie Skarżącego, że zaczęto inaczej interpretować przepisy, niż dokonały tego organy orzekające w jego sprawie, nie może być kwalifikowane ani jako zmiana stanu prawnego ani faktycznego sprawy, a tym samym uzasadniać wystąpienia z kolejnym wnioskiem. Nie można również zgodzić się ze Skarżącym, że kolejne podanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na tę samą osobę obejmowało inny okres. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Zasadą jest więc przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, a nie ściśle wskazany okres. Tylko przy świadczeniach okresowych można przyjmować, że wnioski obejmujące różne okresy zasiłkowe dotyczą różnych spraw administracyjnych w ujęciu materialnoprawnym. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na stałe taka sytuacja nie występuje (por. wyrok WSA w Krakowie z 15 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1466/21, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] stycznia 2007 r. wydanym na czas nieokreślony. W związku z tym, w rozpatrywanym przypadku upływ czasu nie zmienił uwarunkowań od których zależało ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Reasumując, prawidłowo organy orzekające uznały, że wobec pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej i prawomocnej decyzji z [...] listopada 2015 r. odmawiającej Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (co nie jest sporne) nie jest możliwe wydanie kolejnej decyzji rozstrzygającej o uprawnieniu Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli Skarżący uważa, że wcześniejsza decyzja była wadliwa, to drogą do wyeliminowania tej wadliwości nie może być wydanie w zwykłym trybie kolejnej decyzji dotyczącej tego samego stanu faktycznego i prawnego. Słusznie wskazało Kolegium, że w takiej sytuacji decyzja byłaby obarczona kwalifikowaną wadą stanowiącą podstawę do stwierdzenia jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten stanowi gwarancję przestrzegania zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), zgodnie z którą w tej samej sprawie nie mogą występować w obrocie prawnym równocześnie dwie decyzje administracyjne dotyczące tego samego stanu faktycznego i prawnego. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Sąd oddalił skargę.