III FZ 202/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 371/23 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 8 marca 2023 r. nr 0201-IEW2.4123.3.2023.AK w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 22 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 371/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z 8 marca 2023 r. w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za m-ce II, III, IV, VI, VII, VIII, IX, X i Xl/2017 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. W motywach orzeczenia sąd pierwszej instancji wskazał, że na rozprawie odczytał stronom postanowienie z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 966/22, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 7 czerwca 2016 r. Nr C 202, s. 47) zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi, które w swej treści odnoszą się do odpowiedzialności solidarnej członka zarządu osoby prawnej za zobowiązania z tytułu VAT. Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego – P. M. wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania sprawy przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) zawiesił postępowanie sądowe. W ocenie sądu przedstawione w pkt 1 ww. postanowienia z 31 stycznia 2024 r. pytanie tj. "Czy wykładnia przepisów dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z dnia 11 grudnia 2006 r. Nr L 347, s. 1; dalej: dyrektywa VAT), w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2; dalej: TFUE) i art. 17 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 14 grudnia 2007 r. Nr C 303, s. 1; dalej: Karta) oraz zasady proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym mechanizm odpowiedzialności solidarnej członka zarządu osoby prawnej za zobowiązania z tytułu VAT tej osoby prawnej bez wcześniejszego ustalenia czy taki członek zarządu działał w złej wierze albo że jego zachowaniom można było zarzucić zawiniony błąd lub też niedbalstwo?" - może mieć bezpośredni wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący zakwestionował prawidłowość stanowiska organu uznającego, że skarżący złożył wniosek o restrukturyzację bez zachowania określonego w prawie terminu. Skarżący zarzucił wadliwą ocenę przez organy podatkowe kondycji spółki, jak i brak wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Z zaskarżonej decyzji wynika, że w dniu objęcia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu, spółka posiadała wielu wierzycieli. Natomiast na podstawie akt sąd ustalił, że zaległości spółki wynikają ze złożonych deklaracji, które zostały w części skorygowane (korekty zostały złożone po zakończeniu pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu). Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy rozstrzygając w sprawie, nie dokonywały ustaleń czy członek zarządu działał w złej wierze albo czy jego zachowaniom można było zarzucić zawiniony błąd lub też niedbalstwo. W ocenie sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyniku postępowania przed TSUE. Powyższe postanowienie zaskarżył organ wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez zawieszenie postępowania, pomimo że postępowanie przed TSUE nie zostało jeszcze wszczęte i nie toczy się, co wyklucza fakultatywne zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie, 2. przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez zawieszenie postępowania, pomimo że rozstrzygnięcie sprawy nie zależy od treści odpowiedzi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na pierwsze pytanie prejudycjalne wskazane w postanowieniu z 31 stycznia 2024 r. w sprawie I SA/Wr 966/22, 3. przepisu art. 7 w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 i art. 272 § 2a zd. 1 p.p.s.a. poprzez naruszenie przez sąd zasady szybkości w sytuacji, gdy zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny, a skarżący - w razie gdy okaże się, że odpowiedź TSUE mogłaby mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia w niniejszej sprawie, będzie mógł żądać wznowienia postępowania, 4. przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2383, dalej: o.p.) poprzez przyjęcie, że powołany przepis o.p. uzależnia uwolnienie się członka zarządu spółki akcyjnej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki od ustalenia czy bez jego winy powstały zobowiązania podatkowe spółki, podczas gdy powołany przepis o.p. uzależnia uwolnienie się członka zarządu spółki akcyjnej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki od wykazania przez niego, że bez jego winy nastąpiło niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, 5. przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. poprzez przyjęcie, że powołany przepis o.p. uzależnia uwolnienie się członka zarządu spółki akcyjnej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki od ustalenia czy skarżący bez swojej winy nie złożył we właściwym czasie wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, podczas gdy powołany przepis o.p. uzależnia uwolnienie się członka zarządu spółki akcyjnej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki od ustalenia czy we właściwym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Występujący w sprawie problem był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w postanowieniu o sygn. akt III FZ 188/24 z 16 maja 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu, więc posłuży się argumentacją w nim zawartą. Okoliczności podniesione we wniosku, których dotyczy pytanie prejudycjalne, zawarte w postanowieniu WSA we Wrocławiu z 31 stycznia 2024 r. o sygn. I SA/Wr 966/22, nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (art. 124 p.p.s.a.). Nadto, żadna z nich nie stanowi bezpośredniej przeszkody do rozpoznania tej sprawy. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona. Związek między postępowaniami, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni (zob. postanowienie NSA z 19 marca 2024 r., III FSK 4812/21). Należy też podkreślić, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznaje sądowi administracyjnemu uprawnienie do fakultatywnego wstrzymania toku postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na wystąpienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Przez użycie zwrotu "sąd może", prawodawca pozostawił do oceny sądu, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy uzasadnione jest zawieszenie postępowania sądowego, czy też nie. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że wstrzymywanie biegu postępowania sądowego jest nieuzasadnione. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Dalsze oczekiwanie na rozpoznanie tej sprawy, nie tylko godziłoby we wspomnianą zasadę szybkości postępowania, ale utrzymywałoby w tym zakresie stan niepewności. Należy też zauważyć, że w zależności od odpowiedzi udzielonej przez TSUE na postawione pytania prejudycjalne, strony będą mogły żądać powrotu do sprawy w trybie nadzwyczajnym (art. 272 § 2a p.p.s.a. i art. 240 § 1 pkt 11 o.p.). Z tych powodów należało orzec jak w sentencji postanowienia, stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.