III FZ 268/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dalkowska po rozpoznaniu 2 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. E. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Łd 303/25 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi B. E. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 marca 2025 r. nr KO.400.125.2025 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić zażalenie

1.1. Postanowieniem z 25 marca 2026 r., sygn. akt I SA/Łd 303/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił zażalenie B. E. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 lutego 2026 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej B. E. N. (dalej: "Skarżąca", "Strona") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Łd 303/25. 1.2. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z 25 listopada 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę strony na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 6 marca 2025 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Postanowieniem z 26 lutego 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną od powyższego wyroku, sporządzoną samodzielnie przez skarżącą. Odpis tego postanowienia, wraz z pouczeniem o trybie i terminie wniesienia zażalenia, doręczono skarżącej 3 marca 2026 r. W pouczeniu wskazano, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Pomimo tego pouczenia skarżąca wniosła zażalenie osobiście. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 194 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2-3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Niezachowanie tego wymogu stanowi brak niepodlegający konwalidacji w trybie art. 49 p.p.s.a. i skutkuje odrzuceniem zażalenia jako niedopuszczalnego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 194 § 4 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 178 p.p.s.a., odrzucił zażalenie. 1.3. Na powyższe postanowienie wniesiono zażalenie. W piśmie tym zażądano uchylenia "bezprawnej czynności" z 25 marca 2026 r. Podniesiono, że wnioski o wyłączenie wskazanych sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi nie zostały rozpoznane. Wskazano także, że reprezentowanie samego siebie jest prerogatywą skarżącego, a sąd nie ma podstaw do ograniczania prawa strony do samodzielnego występowania przed sądem. W zażaleniu podniesiono również twierdzenia dotyczące naruszania praw człowieka oraz zarzuty o charakterze ogólnym, odnoszące się do sposobu orzekania przez sądy. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 2.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Ocena zasadności zażalenia wymaga zatem odpowiedzi na pytanie, czy sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, sporządzone samodzielnie przez stronę, podlegało odrzuceniu. Zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a., zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2-3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że w odniesieniu do takiego zażalenia obowiązuje przymus adwokacko-radcowski, analogiczny do tego, który odnosi się do skargi kasacyjnej. Ustawodawca wyraźnie przesądził, że w tym szczególnym rodzaju postępowania zażaleniowego pismo procesowe nie może zostać skutecznie sporządzone samodzielnie przez stronę, chyba że zachodzi jedna z ustawowych przesłanek wyłączających obowiązek działania przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyjątki te wynikają z odpowiednio stosowanego art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Obejmują one sytuacje, w których skargę kasacyjną, a odpowiednio także zażalenie objęte art. 194 § 4 p.p.s.a., sporządza osoba posiadająca określone kwalifikacje zawodowe, np. sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, albo gdy pismo sporządza podmiot zawodowy właściwy w określonych kategoriach spraw. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca należała do którejkolwiek z kategorii osób uprawnionych do samodzielnego sporządzenia takiego środka zaskarżenia. 2.3. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawidłowo uznał, że wniesione osobiście zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej było niedopuszczalne. Wymóg sporządzenia takiego zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika nie jest zwykłym brakiem formalnym, który podlegałby uzupełnieniu na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. Nie chodzi bowiem o brak podpisu, brak odpisu czy inne usuwalne uchybienie formalne, lecz o niezachowanie ustawowego wymogu konstrukcyjnego środka zaskarżenia. Pismo sporządzone z naruszeniem art. 194 § 4 p.p.s.a. nie może zostać skutecznie "uzdrowione" przez późniejsze wezwanie strony do uzupełnienia braków. W konsekwencji sąd pierwszej instancji był zobowiązany do odrzucenia zażalenia. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Stosownie zaś do art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną. Przepisy te, w związku z art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowiły prawidłową podstawę prawną odrzucenia zażalenia wniesionego samodzielnie przez stronę. 2.4. Nie można także podzielić argumentacji odwołującej się ogólnie do praw człowieka. Prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że nie wyklucza ustanowienia przez ustawodawcę wymogów formalnych dotyczących określonych środków zaskarżenia. Wymogi te są dopuszczalne, jeżeli służą prawidłowemu sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości i są określone w ustawie. W niniejszej sprawie wymóg działania przez profesjonalnego pełnomocnika wynikał wprost z art. 194 § 4 p.p.s.a., a skarżąca została o nim wyraźnie pouczona przy doręczeniu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. 2.5. Zarzuty dotyczące nierozpoznania wniosków o wyłączenie sędziów również nie mogły prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Po pierwsze, zażalenie nie wykazuje, aby w dacie wydania zaskarżonego postanowienia istniała przeszkoda procesowa uniemożliwiająca orzekanie przez sędziego, który wydał postanowienie. Po drugie, samo złożenie ogólnikowego wniosku o wyłączenie wielu sędziów, opartego na twierdzeniach dotyczących niezadowolenia strony z przebiegu postępowania lub treści zapadłych rozstrzygnięć, nie oznacza automatycznie, że każdy z tych sędziów traci możliwość podejmowania czynności w sprawie. Po trzecie, przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena prawidłowości zastosowania art. 194 § 4 p.p.s.a. i art. 178 p.p.s.a., a w tym zakresie stan sprawy był jednoznaczny: zażalenie na odrzucenie skargi kasacyjnej zostało sporządzone osobiście, mimo ustawowego wymogu sporządzenia go przez profesjonalnego pełnomocnika. Pozostałe twierdzenia zawarte w zażaleniu, w tym zarzuty o charakterze ogólnym i ocennym dotyczące sposobu działania sądów, nie pozostają w związku z przesłankami odrzucenia zażalenia. Nie podważają one ustalenia, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie zostało sporządzone przez osobę uprawnioną w rozumieniu art. 194 § 4 p.p.s.a. 2.6. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.