III FZ 303/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w 3 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Po 1012/22 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.F.406.941.2021 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r. postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 5 maja 2023 r., I SA/Po 1012/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę E. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: "skarżąca", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 24 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r. oraz postanowił zwrócić skarżącemu kwotę 1 117 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Podstawę orzeczenia stanowił art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 16 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej "p.p.s.a.") oraz art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a. 2. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, 25 listopada 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną wcześniej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 29 grudnia 2022 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi, poprzez złożenie dokumentu lub uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, tj. wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: "KRS"), w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało odebrane przez pracownika kancelarii pełnomocnika strony 31 stycznia 2023 r. Termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upływał więc 7 lutego 2023 r. Do tego dnia do akt sprawy nie został złożony żądany wyciąg z KRS. Pismem z 16 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi i dokonał spóźnionej czynności. Postanowieniem z 24 marca 2023 r. sąd odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Na postanowienie to strona nie wniosła zażalenia. W związku z nieuzupełnieniem braków formalnych w terminie sąd pierwszej instancji odrzucił skargę strony i postanowił o zwrocie uiszczonego wpisu. 3. W dniu 18 maja 2023 r. skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, tj.: a) art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 29 p.p.s.a., w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wezwanie skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci złożenia dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania skarżącej mimo faktu znajdowania się w aktach takiego dokumenty (odpis pełny z KRS spółki) i w konsekwencji odrzucenie skargi pomimo niezaistnienia przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.; b) art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 29 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową wykładnie przepisu, z pominięciem jego celu, którym jest eliminacja braków które uniemożliwiają rozpoznanie skargi, co w sprawie niniejszej nie miało miejsca z uwagi na znajdowanie się w aktach sprawy odpisów z KRS spółki, wskazujących na umocowanie prezesa zarządu do działania w imieniu spółki oraz dezaktualizacji od czasu wprowadzenia przepisów dotyczących nałożenia na organy osoby prawnej obowiązku wykazania dokumentem swojego umocowania z uwagi na późniejsze wprowadzenie elektronicznego dostępu do KRS, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji prowadziło do odrzucenia skargi; c) 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię dokonaną z pominięciem art. 16, art. 8 ust. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1683 z późn. zm., dalej: "ustawa o KRS") i w konsekwencji przyjęcie, że przedłożenie przez pełnomocnika pełnomocnictwa przy pierwszej czynności bez dokumentu wykazującego umocowanie osoby uprawnionej do działania za skarżącej spółkę udzielającej pełnomocnictwa stanowi niezachowanie warunku formalnego uniemożliwiającego nadanie prawidłowego biegu skardze w sytuacji, gdy umocowanie osoby uprawnionej do działania za skarżącą wynika wprost z jawnego i dostępnego elektronicznie KRS; d) naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie strony prawa do sądu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępnie należy wskazać, że sprawy skarżącej z analogicznym stanem faktycznym i prawnym były przedmiotem oceny przez NSA w sprawach III FZ 241/23 i III FZ 236/23, a rozpoznając niniejszą sprawę NSA w całości popiera argumentacje i wnioski zawarte w przywołanych wcześniej orzeczeniach. W świetle art. 28 § 1 w zw. z art. 29 p.p.s.a., osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych powinny wykazać to prawo stosownym dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Do dokumentów tych zalicza się m.in. odpis pełny lub odpis aktualny z KRS, o którym mowa w ustawie o KRS, a od 1 stycznia 2012 r. także pobrany samodzielnie wydruk komputerowy aktualnych informacji o podmiotach wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 4 ust. 4a tej ustawy, względnie uchwały odpowiednich organów osoby prawnej podjęte w trybie określonym przepisami Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 4aa ustawy o KRS pobrane samodzielnie wydruki komputerowe aktualnych i pełnych informacji o podmiotach wpisanych do Rejestru mają moc zrównaną z mocą dokumentów wydawanych przez Centralną Informację, o których mowa w ust. 3 (są to odpisy, wyciągi i zaświadczenia oraz informacje z Rejestru, które mają moc dokumentów urzędowych, jeżeli zostały wydane w postaci papierowej lub elektronicznej – vide art. 4 ust. 3 ustawy o KRS). Brak formalny skargi w postaci niedołączenia do złożonej skargi odpisu z KRS podlega uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Nieuzupełnienie takiego braku formalnego, poprzez nieprzedłożenie stosownego dokumentu w wyznaczonym terminie, obliguje sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych złożonej skargi poprzez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej na dzień podpisania skargi – odpisu z KRS, z którego wynikałoby uprawnienie do wniesienia skargi, a także została pouczona o skutkach niezastosowania się do tego wezwania w zakreślonym terminie. Wspomniany odpis nie został załączony przez skarżącą. W złożonym zażaleniu fakt ten nie jest kwestionowany, a argumentacja zażalenia koncentruje się na tym, że w ocenie skarżącej, pomimo niewykonania wezwania sądu możliwym było nadanie skardze dalszego biegu celem jej rozpoznania. Z zażalenia wynika, że kwestię reprezentacji skarżącej spółki sąd pierwszej instancji mógł ustalić we własnym zakresie ponieważ umocowanie do reprezentowania skarżącej znajdowało się w aktach tj. odpis pełny z KRS spółki (stan na 28 czerwca 2021 r.) stanowi załącznik do odwołania skierowanego do SKO. Pełnomocnik wykazał, że A. P., jako członek organu osoby prawnej miał umocowanie do działania w jej imieniu i udzielania pełnomocnictwa, natomiast postępowanie przed WSA jest swoistą kontynuacją postępowania przed organami administracyjnymi I i II instancji. Ponadto w uzasadnieniu zażalenia wskazano, że przepis art. 28 i 29 p.p.s.a. jest niedostosowany do realiów cyfryzacji dzisiejszego postępowania i powinien zostać zmieniony. W ocenie skarżącej blokowanie obywatelom rozpoznania skargi, przez taką formalność nie ma uzasadnienia prawnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak przedstawiona argumentacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw w świetle obowiązujących przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Jak zostało wcześniej wskazane, zgodnie z art. 29 p.p.s.a brak dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentacji strony stanowi brak formalny, którego usunięcie w trybie art. 49 § 1 tej ustawy w odniesieniu do spółek polega na przedstawieniu aktualnego odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS. Powyższego stanowiska nie zmienia wskazana w art. 15 ustawy o KRS zasada domniemania znajomości ogłoszonych wpisów, jak i okoliczność, że zgodnie z art. 4 ust. 4aa tej ustawy pobrane samodzielnie wydruki komputerowe aktualnych i pełnych informacji o podmiotach wpisanych do Rejestru mają moc zrównaną z mocą dokumentów wydawanych przez Centralną Informację. Należy wskazać, że obowiązek wykazania umocowania spoczywa na stronie skarżącej, a rolą sądu nie jest wyręczanie strony w zakresie wykazania istnienia umocowania do jej reprezentacji przed sądem administracyjnym (zob. postanowienia NSA: z 9 maja 2018 r., II GZ 156/18; z 23 października 2015 r., II OSK 2456/15 publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej: "CBOSA"). Oceny tej nie podważa okoliczność, że zgodnie z zasadą jawności rejestru, wyrażoną w art. 8 ww. ustawy, sąd pierwszej instancji ma możliwość zapoznania się ze sposobem reprezentacji skarżącego przez ogólnodostępny rejestr KRS. Co prawda sąd może korzystać z pozyskiwanych samodzielnie dokumentów, lecz jedynie informacyjnie, kontrolnie, na etapie prowadzenia postępowania sądowego, nie zaś na etapie oceny, czy postępowanie to zostało wszczęte przez osobę należycie umocowaną do reprezentowania strony, która - pomimo wezwania - nie przedstawiła stosownych dokumentów. Nie bez znaczenia dla wskazanego podejścia jest to, że zgromadzony w aktach sprawy administracyjnej materiał zostaje zwrócony organowi administracji po zakończeniu postępowania sądowego, a więc również ta okoliczność przemawia za koniecznością załączenia odrębnego dokumentu wykazującego umocowanie do każdej sprawy sądowoadministracyjnej. Podkreślić należy, ze wykonanie obowiązku z art. 29 w zw. z art. 28 § 1 i art. 37 § 1 p.p.s.a. ma doniosłe znaczenie procesowe. Należyte wykonanie wskazanego obowiązku daje pewność sądowi, że dany pełnomocnik jest rzeczywiście upoważniony do dokonania określonej czynności procesowej, a ponadto stanowi gwarancję dla strony, że będzie należycie reprezentowana w toczącym się postępowaniu. Wskazane przepisy nabierają szczególnego znaczenia zwłaszcza jeżeli uwzględnić poważne konsekwencje jakie mogą mieć miejsce, gdyby nie interpretować ich w sposób ścisły, czyli tak jak to uczynił sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nienależyte umocowanie pełnomocnika powoduje nieważność postępowania. Również zgodnie z treścią art. 271 pkt 2 p.p.s.a nienależyta reprezentacja strony, której przejawem jest działanie w jej imieniu nieumocowanej osoby, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania z powodu jego nieważności. Profesjonalny pełnomocnik, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; postanowienie NSA z 3 marca 2009 r., I OZ 155/09; postanowienie z 9 maja 2006 r., II OZ 468/06, CBOSA), toteż w stosunku do tych podmiotów podwyższone zostają standardy rzetelności. Z tego względu pełnomocnicy, zarówno działając samodzielnie, jak również posługując się osobami trzecimi, winni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., II GZ 184/09). Podkreślenia wymaga również, w nawiązaniu do dalszych wywodów zażalenia, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, błędy pełnomocnika obarczają jego mocodawcę. Odstępstwo od tej zasady mogłoby doprowadzić do podważenia profesjonalizmu wymaganego od takich zastępców procesowych oraz nadmiernej – bo bezkarnej – dowolności w dokonywaniu wykładni prawa. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentacji skarżącej, że w aktach znajduje się odpis KRS aktualny na dzień 28 czerwca 2021 r., który potwierdza umocowanie A. P. do działania w imieniu skarżącej. Odpis KRS znajduje się w aktach administracyjnych, nie zaś w aktach sądowych. W aktach sądowoadministracyjnych brak było natomiast dokumentu określającego aktualne umocowanie do reprezentowania strony skarżącej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest również zarzut naruszenie przez sąd art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie strony prawa do sądu. Argumentacja podniesiona w uzasadnieniu zażalenia, że zaskarżone orzeczenie blokuje rozpoznanie skargi, przez formalność, która nie ma uzasadnienia prawnego, pomija kwestie dotyczące obowiązku wykazania umocowania do reprezentowania skarżącej, prawidłowego wezwania do uzupełnienia braków tym zakresie oraz nieuzupełnienia tych braków przez profesjonalnego pełnomocnika. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.