III OW 51/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 1 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Dyrektora Zarządu Zlewni w Gliwicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Dyrektorem Zarządu Zlewni w Gliwicach Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie a Wójtem Gminy Ornontowice w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie nielegalnego wylewania ścieków postanawia: wskazać Wójta Gminy Ornontowice jako organ właściwy w sprawie.

Dyrektor Zarządu Zlewni w Gliwicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wystąpił z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Wójtem Gminy Ornontowice w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie nielegalnego wylewania ścieków. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem (wiadomość e-mail) z 25 lipca 2024 r. K. Z. i J. Z. zwrócili się do Wójta Gminy Ornontowice o przeprowadzenie kontroli nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] (działka nr [...]) w związku z podejrzeniem odprowadzania ścieków z nieszczelnego szamba. Powyższe miało powodować zalewanie działki nr [...] oraz tworzenie kolein w drodze położonej na tejże działce. Do zgłoszenia dołączono dokumentację zdjęciową i filmową. Pismem z 8 sierpnia 2024 r. organ zawiadomił o wszczęciu postępowania na podstawie art. 234 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r., poz. 960), tj. w przedmiocie bezprawnego odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie z działki o numerze ewidencyjnym [...]. W dniu 19 sierpnia 2024 r. organ przeprowadził dowód z oględzin ww. nieruchomości, których przebieg, dokonane ustalenia i oświadczenia uczestników organ zawarł w protokole. Z jego treści wynika, że organ ustalił, że na działce nr [...] znajduje się urządzenie "studnia chłonna oraz komory szamba", a z ww. działki pod płotem betonowym wyprowadzony jest wylot na działkę o numerze ewidencyjnym [...]. J. Z. oświadczył, że ciecz wypływa z wylotu zarówno w dni deszczowe, jak i te bez opadów. Oświadczył również, że zapach wypływającej cieczy świadczy o tym, że są to ścieki. Pismem z 26 sierpnia 2024 r. organ wezwał S. B. do złożenia wyjaśnień w zakresie czasu oraz celu wykonania urządzeń znajdujących się na jego działce nr [...]. Pismem z 9 września 2024 r. zawiadamiający oświadczyli, że odprowadzenie wód z działki nr [...] jest długotrwałym procesem, co skutkuje gromadzeniem się wód na działkach sąsiednich. K. Z. oświadczyła nadto, że po oględzinach S. B. poinformował ją, że odprowadza wody deszczowe na drogę, natomiast nie przyznał, że są to ścieki. Pismem z 9 września 2024 r. I. K. i M. K. - właściciele zalewanej działki [...] - potwierdzili fakt odprowadzania wód z działki nr [...] na działkę [...] wylotem spod betonowego płotu. W ich ocenie wypływ nie stanowi odprowadzania wód deszczowych, ponieważ niezależny jest od warunków atmosferycznych, co świadczy o odprowadzaniu nieczystości (ścieków). Jednocześnie poinformowali, że problem pojawił się z chwilą zamieszkania nowego właściciela działki nr [...] (S. B.). Wypływ stanowi zagrożenie dla przechodniów oraz przejeżdżających samochodów, ponieważ w drodze powstały koleiny, a w czasie zimy droga jest oblodzona. Upominali S. B. i żądali zaprzestania odprowadzania nieczystości, co nie przyniosło skutku. Pismem z 22 listopada 2024 r. organ, powołując się na art. 65 § 1 w związku z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej "k.p.a.") i art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, przekazał sprawę do rozpatrzenia Dyrektorowi Zarządu Zlewni w Gliwicach. Dyrektor Zarządu Zlewni w Gliwach zwrócił sprawę Wójtowi z uwagi na fakt, że przedmiotem sprawy jest odprowadzanie nieczystości ciekłych (ścieków) z działki [...] na grunty sąsiednie (działkę nr [...]). Pismem z 29 kwietnia 2025 r. Wójt ponownie przekazał akta sprawy Dyrektorowi Zarządu Zlewni w Gliwicach z powołaniem na art. 19 k.p.a. oraz art. 191 ust. 1 Prawo wodnego. W ocenie Dyrektora Zarządu Zlewni w Gliwicach treść podania oraz ustalony przez organ stan faktyczny objęty jest normą art. 234, a nie art. 191 Prawa wodnego. Tym samym organem właściwym dla załatwienia sprawy jest Wójt Gminy Ornontowice, zgonie z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Ornontowice podniósł, że okoliczności sprawy uzasadniają właściwość Dyrektora Zarządu Zlewni w Gliwicach, bowiem postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło zalewania działki zawiadamiających ściekami, lecz wodą odprowadzaną w związku z nieprawidłowym korzystaniem z urządzenia wodnego (art. 191 Prawa wodnego). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 935; jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór pozornie sprowadzał się do prawidłowego zastosowania prawa materialnego: art. 191 lub 234 Prawa wodnego. Dyrektor Zarządu twierdził, że ustalony w sprawie stan faktyczny uzasadniał zastosowanie art. 234 ww. ustawy, a co za tym idzie właściwość w sprawie Wójta, zaś zdaniem Wójta w sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 191 Prawa wodnego, co uzasadniałoby kompetencję Dyrektora Zarządu do załatwienia sprawy. Zauważyć należy, że przedmiotowa sprawa została zainicjowana pismem z 25 lipca 2024 r. (e-mail), w którym zawiadamiający zwrócili się do Wójta Gminy Ornontowice o przeprowadzenie kontroli nieruchomości (działka nr [...]) w związku z podejrzeniem odprowadzania ścieków z nieszczelnego szamba. Powyższe miało powodować zalewanie działki nr [...] oraz tworzenie kolein w drodze położonej na tejże działce. Wójt wszczął postępowanie m.in. na podstawie art. 234 Prawa wodnego. W trakcie postępowania wyjaśniającego okazało się, że na działce nr [...] znajdują się różnego rodzaje urządzenia/instalacje: szambo, studnia chłonna, które mogą być jedną z przyczyn stanu rzeczy wskazanego w zawiadomieniu. Zatem zgłoszenie inicjujące postępowanie w sprawie dotyczyło kompetencji Wójta określonej w art. 234 Prawa wodnego, zaś postępowanie wyjaśniające ujawniło, że zgłoszenie w istocie może dotyczyć jednocześnie dwóch kwestii: odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie (art. 234 Prawa wodnego) oraz nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego (art. 191 Prawa wodnego). W zawiadomieniu z 29 kwietnia 2025 r. o przekazaniu sprawy (podania) Wójt zwrócił uwagę na powyższy problem i wskazał, że jego zdaniem ww. zgłoszenie w istocie dotyczy dwóch odrębnych spraw – prawdopodobnego odprowadzania ścieków z działki nr [...] na działkę nr [...] oraz odprowadzania wód z działki nr [...] na działkę nr [...] poprzez korzystanie z urządzenia wodnego niezgodnie z przeznaczeniem. Zdaniem Wójta postępowanie wyjaśniające nie wykazało odprowadzania ścieków na działkę sąsiednią, zaś ujawniło nieprawidłowości w korzystaniu z urządzenia wodnego, dlatego sprawę należało przekazać Dyrektorowi Zarządu. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego stanowisko Wójta nie uzasadniało przekazania podania Dyrektorowi Zarządu na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. W niniejszej sprawie Wójt jest organem właściwym w sprawie, tj. w kwestii odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie, co było przedmiotem zgłoszenia z 25 lipca 2024 r. Zatem w sprawie brak jest podstaw do przekazania tego podania do innego organu na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Jak już wyżej wskazano, dopiero w trakcie postępowania wyjaśniającego w sprawie ujawniły się dodatkowe okoliczności, które uzasadniałyby właściwość Dyrektora Zarządu do wszczęcia postępowania w sprawie nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, lecz nie w sprawie z wniosku z 25 lipca 2024 r. To na Wójcie ciąży odpowiedzialność za załatwienie sprawy z ww. wniosku, bowiem zgłoszenie to dotyczy sprawy należącej do jego kompetencji i w tym zakresie to Wójt powinien dalej dokonywać czynności procesowych celem jej zakończenia merytorycznego lub formalnego, stosownie do przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 66 § 1 k.p.a. jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy należące do jego właściwości. Równocześnie zawiadomi wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu, i poinformuje go o treści § 2. Do zawiadomienia stosuje się odpowiednio przepis art. 65 § 1a. W niniejszej sprawie zachodzi sytuacja, którą reguluje ww. przepis, bowiem jak ustalił Wójt, wniosek z 25 lipca 2024 r. dotyczył jednocześnie dwóch kwestii: odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie (art. 234 Prawa wodnego) oraz nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego (art. 191 Prawa wodnego), przy czym druga z nich ujawniła się dopiero w toku postepowania. Wójt miał więc obowiązek załatwienia sprawy z wniosku z 25 lipca 2024 r. w części dotyczącej jego właściwości, zaś co do kwestii ewentualnego nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego powinien zawiadomić wnioskodawców, żeby w tej sprawie zwrócili się do właściwego organu, tj. Dyrektora Zarządu. Nieprawidłowe było przekazanie podania Dyrektorowi Zarządu, nawet wobec ustalenia, że postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło zalewania działki zawiadamiających ściekami. Wójt powinien więc uczynić przedmiotem rozpoznania, tj. przeprowadzenia całego postępowania od jego wszczęcia do zakończenia, kwestię odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie (załatwić sprawę). W związku z powyższym należało wskazać Wójta Gminy Ornontowice jako organ właściwy w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że postępowanie w sprawie nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego określone w art. 191 ust. 1 Prawa wodnego wszczynane jest z urzędu lub na wniosek. Wójt miał więc w sprawie prawo do zawiadomienia Dyrektora Zarządu o możliwości wszczęcia stosownego postępowania z urzędu, co nie oznacza, że mógł mu przekazać podanie według właściwości na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Z tych względów i na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.