III OZ 268/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.J. na postanowienie w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zawarte w pkt III wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 837/22 w sprawie ze skargi A.J., E.J., B.J. i M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 lipca 2022 r. nr SKO.4171.1324.2022 w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 837/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.J., E.J., B.J. i M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 lipca 2022 r. nr SKO.4171.1324.2022 w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 19 lutego 2021 r. nr IR.6131.150.2020 (pkt I); zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących A.J., E.J., B.J. i M.J. solidarnie kwotę 3.807 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II); zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego A.J. kwotę 1.097 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt III). Uzasadniając rozstrzygnięcie o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania, Sąd wskazał, że w pkt II sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), uwzględniając wysokość uiszczonego solidarnie przez E. i A. J. oraz M. i B. J. wpisu od skargi, zaś w pkt III sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 206 p.p.s.a., uwzględniając wysokość opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł) oraz jedną dziesiątą (1.080 zł) wynagrodzenia radcy prawnego, wynikającego z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Stwierdził, że w realiach rozpoznawanej sprawy zachodzą okoliczności szczególne, uzasadniające zastosowanie art. 206 p.p.s.a., który stanowi, że sąd w uzasadnionych przypadkach może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu, ustalonej w celu pobrania wpisu. Przywołany przepis dopuszcza możliwość tzw. miarkowania przy zasądzaniu zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego. Zastosowanie tej normy ustawowej pozostawione zostało uznaniu sądu orzekającego i swobodnej ocenie w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę, że w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego A.J. podjął działanie dopiero w dniu rozprawy, natomiast wcześniej nie dokonywał żadnych czynności – nie sporządził ani skargi, ani jakichkolwiek pism czy odpowiedzi na zobowiązania Sądu. Czynności te w/w skarżący podejmował samodzielnie, przy czym jego pełnomocnik, popierając skargę wniesioną przez A.J., nie podniósł żadnych nowych okoliczności, zaś skarga została uwzględniona przez Sąd z innych powodów aniżeli te, które wskazano w skardze. Postanowienie zawarte w pkt III w/w wyroku, tj. rozstrzygnięcie w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego A.J., stało się przedmiotem zażalenia A.J. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska i wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w pełnej wysokości. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionego w nim zarzutu. Podkreślił, iż wbrew twierdzeniu WSA w Szczecinie jego pełnomocnik działał w tej sprawie od samego początku i to on sporządził w imieniu wszystkich skarżących zarówno skargę, jak również wszystkie inne pisma procesowe (od momentu wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji). Fakt, że został on ujawniony dopiero na rozprawie wynikało z wyraźnego życzenia strony. Ponadto skarga została uwzględniona w całości, a w sprawie od początku brał udział tylko jeden pełnomocnik w osobie radcy prawnego. Nie powinno mieć natomiast znaczenia to, że skarga została uwzględniona przez Sąd z innych powodów aniżeli te, które wskazano w skardze. Fakt ten nie wpływa bowiem na ilość pracy, którą pełnomocnik włożył w przygotowanie skargi. Orzecznictwo wskazuje, że zastosowanie art. 206 p.p.s.a. ma zastosowanie w szczególności w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona w części, bądź sprawa miała charakter szablonowy, a co za tym idzie nakład pracy pełnomocnika byłby w takim przypadku niewielki. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Cechuje się ona wielowątkowością, zaś samo udzielenie pełnomocnictwa tylko przez jednego ze skarżących odbyło się na wyraźne życzenie pozostałych stron postępowania. W zakresie tej sprawy trudno jest oczekiwać od pełnomocnika podnoszenia dodatkowych argumentów na samej rozprawie, w sytuacji, gdy sporządził on wniesioną skargę, zaś formalnie jej nie podpisał. Wobec powyższego, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w wysokości 1/10 wynagrodzenia radcy prawnego jest nieuzasadnione, bowiem kwota ta została w sposób rażący zaniżona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie natomiast do treści art. 205 § 2 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe (tj. wpis, opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Odnosząc się do kwestii prawidłowości zasądzenia przez Sąd pierwszej instancji zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wskazać należy, iż w tym zakresie zwrotowi podlegają jedynie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw (art. 200 in fine p.p.s.a.). Sąd wylicza koszty postępowania w oparciu o art. 205 p.p.s.a., lecz jednocześnie bada, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 206 p.p.s.a. Przepis art. 206 p.p.s.a. wyraża zasadę miarkowania (stosunkowego rozdzielania) kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z jego treścią, sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Z powyższej regulacji wynika, że ustawodawca stosowanie tego przepisu pozostawił do uznania sądu i uzależnił od zaistnienia uzasadnionego przypadku. Niewątpliwie przepis ten przyznaje sądom administracyjnym uprawnienie do obniżenia kwoty należnych kosztów postępowania w sytuacji wystąpienia szczególnych okoliczności, których katalog jest otwarty. Uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu jest tylko jednym z uzasadnionych przypadków zastosowania art. 206 p.p.s.a. Świadczy o tym użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności". W konsekwencji uznać należy, że zastosowanie w konkretnej sprawie miarkowania kosztów ma charakter uznaniowy. Możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., powiązano z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia zajętego stanowiska w zakresie zwrotu kosztów postępowania na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. W świetle powyższego, argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia nie może być uznana za trafną. Należy bowiem podkreślić, że w niniejszej sprawie przesłanką do zastosowania art. 206 p.p.s.a. był niewielki nakład pracy pełnomocnika, który zdaniem Sądu pierwszej instancji nie uzasadniał zasądzenia na rzecz skarżącego A.J. zwrotu kosztów postępowania w pełnej wysokości, określonej w obowiązujących w tym zakresie przepisach ogólnych. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, zaskarżone postanowienie zawiera precyzyjne uzasadnienie stanowiska WSA w Szczecinie w kwestii obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika. Znajduje ono potwierdzenie w aktach sprawy, z których wynika, że pełnomocnik A.J. został ustanowiony dopiero w dniu 30 stycznia 2023 r. (karta nr 73), a jego aktywność w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji ograniczyła się do podtrzymania na rozprawie w dniu 9 lutego 2023 r. wniosków i twierdzeń zawartych w skardze oraz złożenia wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych (protokół rozprawy – karta nr 76). Mając na uwadze treść art. 205 § 2 p.p.s.a. należy również zauważyć, że przy ocenie nakładu pracy pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym uwzględnia się jego czynności dokonane od momentu udzielenia przez stronę pełnomocnictwa. Stąd też w okolicznościach niniejszej sprawy nie mają znaczenia ewentualne działania podejmowane przed tą datą (30 stycznia 2023 r.) – takie jak udzielanie skarżącemu A.J. porad prawnych czy też sporządzenie projektu skargi lub projektów innych pism procesowych, podpisanych i wniesionych w tej sprawie do Sądu pierwszej instancji przez A.J. bądź innych skarżących – gdyż zostały one dokonane przez podmiot zajmujący się zawodowo świadczeniem pomocy prawnej, ale niemający jeszcze wówczas statusu pełnomocnika strony. Działania te podlegają wynagrodzeniu na zasadach ustalonych w umowie między radcą prawnym oraz jego klientem i nie podlegają kontroli sądu administracyjnego. Dodatkowo wskazać należy, iż pełnomocnik A.J., popierając na rozprawie wnioski i twierdzenia zawarte w skardze podpisanej przez skarżących, nie podniósł żadnych nowych okoliczności, a skarga została uwzględniona przez WSA w Szczecinie z innych powodów aniżeli te, które wskazano w skardze. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie w zakresie kosztów postępowania (pkt III wyroku) odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.