III OZ 342/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Wa 994/24, odrzucające wniosek adwokata J.P. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W.K. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową M.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Wa 994/24, na Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej złożony przez pełnomocnika z urzędu skarżącej – adwokata J.P.. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji podał, że wyrokiem z dnia 20 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 994/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi W.K. (zwanej dalej: "skarżącą"), reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową M.Z., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, oddalił skargę. Odpis ww. wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 19 grudnia 2024 r. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2025 r., sygn. akt II SPP/Wa 10/25, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przyznał małoletniej skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła adwokat J.P. pełnomocnikiem z urzędu skarżącej. Informacja o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem została doręczona adwokat J.P. w dniu 3 marca 2025 r. (pismo ORA z 19 marca 2025 r. i ZPO - k. 69-70 akt sądowych). Wyznaczona pełnomocnik złożyła w dniu 9 kwietnia 2025 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 994/24. Pismem z dnia 24 kwietnia 2025 r. Sąd zawiadomił Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie, że pełnomocnik z urzędu nie wykonała w terminie obowiązku złożenia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 12 czerwca 2025 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała Sąd o zmianie pełnomocnika w niniejszej sprawie. W miejsce dotychczasowej pełnomocnik z urzędu wyznaczony został adwokat K.K. Pismem z dnia 23 lutego 2026 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała Sąd o kolejnej zmianie pełnomocnika - w miejsce adwokata K.K. wyznaczony został adwokat J.P. Informacja o wyznaczeniu go pełnomocnikiem została doręczona adwokatowi J.P. w dniu 2 marca 2026 r. (pismo ORA z 1 kwietnia 2026 r. i ZPO - k. 143-144 akt sądowych). W dniu 5 marca 2026 r. ww. pełnomocnik w Czytelni Akt Sądu zapoznał się z aktami sprawy, a następnie w dniu 25 marca 2026 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) złożył skargę kasacyjną od opisanego wyżej wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku pełnomocnik z urzędu podał, że w dniu 2 marca br. otrzymał pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie. Z treści ww. pisma wynikało jedynie, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej w miejsce wcześniej wyznaczonego adw. K.K. W związku z tym niezwłocznie podjął starania o uzyskanie dostępu do akt sprawy. Dopiero podczas przeglądu akt zorientował się, że wyrok w niniejszej sprawie został już wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który to Sąd, również na wniosek skarżącej, sporządził uzasadnienie tego wyroku. Pełnomocnik stwierdził, że w istocie został on wyznaczony do sporządzenia skargi kasacyjnej. WSA w Warszawie uznał, że złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jako wniosek spóźniony podlegał odrzuceniu. W pierwszej kolejności WSA w Warszawie wyjaśnił, że w rozpoznanej sprawie bezsporna była okoliczność, że w związku z ustanowieniem pełnomocnika z urzędu po doręczeniu skarżącej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, określony w art. 177 § 3 P.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg od doręczenia (pierwszej) pełnomocnik informacji o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem, tj. w dniu 3 marca 2025 r. i upłynął w dniu 2 kwietnia 2025 r. Zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu - po upływie 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - nie powoduje automatycznego przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie uprawnia go do powtarzania czynności już dokonanych przez poprzedniego pełnomocnika. Sąd powołał się w tym miejscu na postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. I OZ 34/17. Zatem z uwagi na upływ terminu do dokonania czynności, o których mowa w art. 177 § 3 P.p.s.a., dla ich skutecznej realizacji, niezbędnym było złożenie przez pełnomocnika z urzędu wniosku o przywrócenie terminu. Taki też wniosek pełnomocnik złożył w dniu 25 marca 2026 r. WSA w Warszawie uznał jednak, że z zestawienia dat wynika, że informacja o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu została doręczona adwokatowi J.P. w dniu 2 marca 2026 r. O okolicznościach sprawy, w tym uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik z urzędu powziął wiedzę w dniu 5 marca 2026 r., gdy zapoznał się z aktami sprawy sądowoadministracyjnej. Zdaniem Sądu I instancji, oznaczało to, że ustawowy, 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął zatem w dniu 12 marca 2026 r. Rzeczony wniosek złożony został natomiast (wraz ze skargą kasacyjną) w dniu 25 marca 2026 r., a więc z uchybieniem 7-dniowemu terminowi na jego złożenie. W dalszej zaś konsekwencji złożony wniosek podlegał odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł adwokat J.P., reprezentujący małoletnia skarżącą W.K.. Zaskarżył postanowienie w całości i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, względnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wystąpił również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 87 § 1 i 4 w zw. z art. 177 § 3 p.p.s,a. przez błędne przyjęcie, że w zaistniałej sytuacji faktycznej doręczenia w dniu 3 marca 2026 r., jako trzeciemu z kolei pełnomocnikowi z urzędu skarżącej, jedynie informacji o wyznaczeniu go do tej funkcji i bez jednoczesnego doręczenia sentencji oraz odpisu wyroku Sądu I instancji i uzasadnienia, a doręczonych skarżącej w dniu 19 grudnia 2024 r.: - początkiem biegu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a. terminu do złożenia przez pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej lub skargi kasacyjnej był dzień 5 marca 2026 r., tj. dzień , w którym pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy i kończył bieg w dniu 12 marca 2026 r., podczas gdy pełnomocnik wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną złożył w dniu 25 marca 2026 r., a więc jakoby z uchybieniem terminu; - przewidziany w art. 177 § 1 p.p.s.a. termin 30 dni na sporządzenie skargi kasacyjnej podlegał skróceniu do 7 dni, gdyż tylko wtedy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej spełniał wymóg z art. 87 § 4 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego podniósł, że postępowanie w rozpoznanej sprawie jest dotknięte wadą nieważności z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s,a., albowiem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoznała sędzia, która była sprawozdawcą w sprawie i która z mocy ustawy podlegała wyłączeniu z orzekania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie podlegało oddaleniu jako niezasadne. W pierwszej kolejności należało rozpoznać najdalej idący zarzut zażalenia, a mianowicie zarzut nieważności postępowania zażaleniowego, którą to nieważność składający zażalenie upatrywał w wydaniu zaskarżonego postanowienia przez tego samego sędziego, który był sędzia sprawozdawcą w ramach rozstrzygnięcia sprawy wydanym w sprawie wyrokiem z dnia 20 listopada 2024 r. Wbrew twierdzeniu żalącego się, sędzia ten nie był sędzią wyłączonym z mocy ustawy, który następnie brał udział w rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Żeby należycie odczytać przesłankę nieważności określoną w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. koniecznym jest sięgnięcie do ustawowych przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Otóż, zgodnie z przepisem art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Przepis ten należy odczytywać zgodnie z jego treścią, tzn., że wyłączeniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. podlega sędzia, który "brał udział w wydaniu konkretnego zaskarżonego orzeczenia, a nie wydaniu jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie" (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 221/19, Legalis nr 2779454). W stanie faktycznym sprawy nie występuje zatem ww. ustawowa zależność skoro sędzia najpierw zasiadał, jako sprawozdawca, w składzie orzekającym Sądu, który rozpoznał sprawę i rozstrzygnął ją wyrokiem, a następnie wydanym w tej samej sprawie postanowieniem rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Przesłanki wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy powinny być rozumiane w sposób odpowiadający sformułowanym w ustawie przypadkom, a ich wykładnia nie może prowadzić do kreowania nowych przesłanek wyłączenia, przez ustawodawcę nie przewidzianych, a taka intencja zdawała się wynikać z postawionego w zażaleniu zarzutu (tamże). Przechodząc do rozpoznania pozostałych zarzutów zażalenia należało uznać, że również i one nie zasługują one na uwzględnienie. WSA w Warszawie prawidłowo uznał, że wniosek złożony przez pełnomocnika był dalece spóźniony i przekraczał ustawowy termin siedmiu dni. Przepis art. 177 § 3 p.p.s.a. jest w swej treści jednoznaczny i stanowi, że w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak niewcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W takim stanie rzeczy termin do złożenia środka odwoławczego nie jest zawieszony do dnia doręczenia pełnomocnikowi strony odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, skoro odpis ten został już doręczony stronie bezpośrednio. Co więcej, w świetle art. 177 § 3 p.p.s.a. nie można też przyjąć, że dokonanie zmiany pełnomocnika wyznaczonego z urzędu przez Okręgową Radę Adwokacką powoduje ponowne rozpoczęcie biegu 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika. Okoliczność zmiany pełnomocnika w trakcie biegu tego terminu może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn.. akt III OZ 1316/21, Legalis nr 2651164 oraz postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt II OZ 715/17, Legalis nr 1639070). Natomiast złożony już wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podlega ocenia Sądu zgodnie z przepisami normującymi instytucję przywrócenie terminu, w tym ocenie tej podlega zachowanie terminu do złożenia takiego wniosku. Przepis art. 177 § 3 p.p.s.a., ustanawiając wyraźny początek biegu terminu wręcz zakazuje dokonywania doręczeń kolejnych odpisów orzeczenia z uzasadnieniem przy każdorazowej, kolejnej zmianie pełnomocnika z urzędu. Inna wykładnia tego przepisu byłaby zawsze wykładnią contra legem i de iure w ogóle wyłączałaby stosowanie przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a. W stanie faktycznym sprawy, jak wynika z karty zapoznania się z aktami przez wnoszącego zażalenie adwokata, pełnomocnik z urzędu powziął pełne wiadomości o stanie sprawy w dniu 5 marca 2026 r., a zatem przyczyna uchybienia terminu ustala wobec niego ustała w tym właśnie dniu. W rezultacie, zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., wniosek o przywrócenie terminu wraz z jednoczesnym dokonaniem czynności (wniesieniem skargi kasacyjnej) powinien był złożyć najpóźniej w dniu 12 marca 2026 r., a pełnomocnik uczynił to dopiero w dniu 25 marca 2026 r. Odnosząc się z kolej do zarzutu skrócenia terminu czynności wniesienia skargi do 7 dni, jako czynności równoczesnej ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, trzeba podkreślić, że przepis art. 87 § 4 p.p.s.a. dotyczy wszystkich czynności procesowych, których termin do ich dokonania podlega przywróceniu, o czym profesjonalny pełnomocnik powinien od początku wiedzieć. Co oczywiste bowiem terminu z art. 87 § 1 p.p.s.a. nie można wydłużać ani zastępować terminem przewidzianym dla czynności, którego wcześniej nie dochowano. Wobec powyższego nie doszło do naruszenia art. 87 § 1 i § 4 w zw. z art. 177 § 3 p.p.s,a. w sposób w jaki przyjął to składający zażalenie w sformułowanym w nim zarzucie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.