III SA/Gl 944/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 sierpnia 2025 r. nr SKO.K/41.3/781/2025/10194/ŁZ w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu naruszenia obowiązku rejestracji pojazdu 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z 7 sierpnia 2025r., nr SKO.K/41.3/781/2025/10194/ŁZ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO) uchyliło decyzję Starosty T. (dalej: Starosta) z dnia 6 czerwca 2025r., nr [...] w sprawie nałożenia na L. L. (L.) (dalej: Skarżący) kary pieniężnej w wysokości 500 zł z tytułu naruszenia obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu ustawowym terminie w całości i orzekło co do istoty sprawy poprzez nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1000 zł z tytułu naruszenia obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu marki Renault Clio nr VIN: [...] w terminie 90 dni od dnia jego sprowadzenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawym. Starosta decyzją z dnia 6 czerwca 2025r. (doręczoną 16 czerwca 2024r.) orzekł w przedmiocie nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 500 zł z tytułu naruszenia obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu Renault Clio nr VIN: [...] ustawowym terminie. Starosta wskazał, że na Skarżącym ciążył obowiązek złożenia wniosku o rejestrację ww. pojazdu w terminie 30 dni od dnia jego sprowadzenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Skarżący sprowadził pojazd 11 marca 2024r., natomiast wniosek o rejestrację złożył dopiero 14 sierpnia 2024r. Od tej decyzji Skarżący wniósł odwołanie, domagając się odstąpienia od kary, ponieważ nabyty przez niego pojazd nie był użytkowany na drogach publicznych, nie został dopuszczony do ruchu i pozostawał nieużywany. Po ponownej analizie akt sprawy SKO wyjaśniło, że stosownie do art. 73aa ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm.; dalej: p.r.d.) właściciel pojazdu jest obowiązany złożyć wniosek o jego rejestrację w terminie 30 dni od dnia: prowadzenia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Niewykonanie wymienionego obowiązku w terminie podlega administracyjnej karze pieniężnej, w wysokości 500 zł., o czym stanowi art. 140mb ust. 1 cyt. ustawy. Natomiast termin na wykonanie obowiązku rejestracji pojazdów i odpowiedzialność z tytułu niewykonania ww. obowiązku w terminie kształtuje się inaczej w przypadku, gdy właścicielem pojazdu jest przedsiębiorca prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą w zakresie obrotu pojazdami. Wówczas właściciel ma dłuższy, bo aż 90 dniowy termin do złożenia wniosku o rejestrację pojazdu, jednak podwyższona została do 1000 zł. wysokość kary z tytułu niewykonania obowiązku w terminie (por. art. 140mb ust. 2 p.r.d.) SKO podkreśliło, że decyzje wydawane w powyższym trybie nie podlegają uznaniu administracyjnemu. Badając ponownie stan faktyczny sprawy SKO ustaliło, że - w dniu 27 lutego 2024r. Skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą E. L. L., ul. [...], [...], NIP [...] nabył w N. pojazd Renault Clio nr VIN: [...] (faktura VT w aktach sprawy), - pojazd został sprowadzony przez Skarżącego na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 11 marca 2024r. (oświadczenie z dnia 14 sierpnia 2024r.), - zgodnie z wpisem do CEiDG Skarżący prowadził w dacie sprowadzenia pojazdu jednoosobową działalność gospodarczą objętą m.in. kodem: "45.11.Z Sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek" - obecnie objętą kodami "47.81 Z Sprzedaż detaliczna pojazdów silnikowych, z wyłączenie motocykli", "46.71.Z Sprzedaż hurtowa pojazdów silnikowych, z wyłączenie motocykli", -Skarżący złożył wniosek o rejestrację pojazdu w dniu 14 sierpnia 2024r. (data na umowie). Wobec tego SKO stwierdziło, że Skarżącego - jako przedsiębiorcę prowadzącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą w zakresie obrotu pojazdami - obowiązywał nie 30 dniowy, lecz 90 dniowy termin od dnia nabycia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na złożenie wniosku o jego rejestrację, tj. do dnia 9 czerwca 2024r. Ponieważ Skarżący złożył wniosek o rejestrację pojazdu dopiero w dniu 14 sierpnia 2024r w rozpatrywanej sprawie wystąpiła przesłanka nałożenia na niego kary pieniężnej. Jednocześnie SKO podkreśliło, że nie może wziąć pod uwagę zaledwie jednodniowego okresu zwłoki w wykonaniu obowiązku ponieważ decyzja wydawana na podstawie art. 140 mb i 140n p.r.d. ma charakter związany. W sprawie nie można również stosować przepisów o możliwości odstąpienia od nałożenia kary. Od dnia 1 stycznia 2024r. obowiązuje bowiem przepis art. 140n ust. 6 p.r.d. Powyższe oznacza, że w postępowaniu w sprawie nałożenia kary w związku z niewykonaniem w terminie obowiązku złożenia wniosku o rejestrację wyłączono stosowanie instytucji prawnych (takich jak: miarkowanie kary, działanie siły wyższej, odstąpienie od nakładania kary), które umożliwiałyby organom administracji publicznej uwzględnianie przy wydawaniu decyzji w sprawie nakładania kar podnoszonych przez strony szczególnych okoliczności sprawy, uniemożliwiających im wykonanie obowiązku w terminie. Wobec faktu, że Skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą w zakresie obrotu pojazdami SKO stwierdziło, że Starosta wadliwie ustalił wysokość nałożonej kary. Uznało zatem za konieczne zmodyfikowanie rozstrzygnięcia w sprawie jej wysokości poprzez uchylenie decyzji Starosty w całości i orzeczenie o nałożeniu na Skarżącego kary w wysokości 1000 zł z tytułu naruszenia obowiązku określonego w art. 73aa ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 3 i art. 140mb ust. 2 p.r.d. W ocenie SKO zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza obowiązującego w postępowaniu administracyjnym zgodnie z art. 139 k.p.a. zakazu rozstrzygania na niekorzyść odwołującego się. Podkreśliło, że wymieniona zasada nie jest absolutna i doznaje ograniczeń wyrażonych w treści przytoczonego przepisu. Organ odwoławczy może wydać decyzję na niekorzyść strony odwołującej się, jeżeli zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Konstrukcja przepisu wskazuje, że obydwie przesłanki odstąpienia od zakazu reformationis in peius są samodzielne, co oznacza, że spełnienie się każdej z nich oddzielnie lub obydwu łącznie może być podstawą do odstąpienie od zakazu. Na poparcie swojego stanowiska SKO podało orzeczenia sądów administracyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący zaskarżył decyzję w całości zarzucając jej: 1.naruszenie art. 139 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się (reformationis in peius), pomimo braku przesłanek do uznania, że decyzja organu I instancji rażąco naruszała prawo lub interes społeczny. 2.naruszenie zasady proporcjonalności (art. 2 Konstytucji RP, art. 8 k.p.a.) - poprzez nałożenie kary w wysokości 1000 zł za niewielkie przekroczenie terminu rejestracji, które nie spowodowało żadnych negatywnych skutków społecznych. 3.naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez pominięcie istotnych okoliczności faktycznych, tj. że pojazd nie był użytkowany na drogach publicznych, nie został dopuszczony do ruchu i pozostawał nieużywany. 4. błędna wykładnia art. 73aa ust. 3 i art. 140mb ust. 2 p.r.d. - poprzez przyjęcie, że każdy przypadek przekroczenia terminu, niezależnie od przyczyn i stopnia uchybienia, automatycznie skutkuje nałożeniem kary pieniężnej w sztywnej wysokości, bez możliwości miarkowania czy odstąpienia. 5. naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa - poprzez nieuwzględnienie, że do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezawinionych, a kara jest niewspółmiernie surowa wobec zaistniałych okoliczności. Wobec tego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości; uchylenie decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi zawarł dalsza argumentacje podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stwierdzony przez organ II instancji stan faktyczny sprawy nakazywał, jak słusznie wskazano w decyzji wypełnienie hipotezy art. 73aa ust. 3 p.r.d. Wynika z niego, że w przypadku gdy właścicielem pojazdu, o którym mowa w ust. 1, jest przedsiębiorca prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą w zakresie obrotu pojazdami, obowiązany jest do złożenia wniosku o rejestrację pojazdu, o którym mowa w ust. 1, w terminie 90 dni. W konsekwencji zastosowanie mieć powinien art. 140mb ust. 2 p.r.d., według którego kto będąc właścicielem pojazdu obowiązanym do złożenia wniosku o rejestrację pojazdu w terminie, o którym mowa w art. 73aa ust. 3, nie złoży tego wniosku w terminie, podlega karze pieniężnej w wysokości 1000 zł. Podkreślenia wymaga, że decyzja wydana w oparciu o ten przepis ma charakter związany. W kontrolowanej sprawie nie budził wątpliwości fakt, że Skarżący będąc właścicielem pojazdu prowadził na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą w zakresie obrotu pojazdami i uchybił terminowi 90 dni na złożenie wniosku o jego rejestrację. W tej sytuacji orzekający jako organ I instancji powinien nałożyć na Skarżącego karę pieniężna w wysokości 1000 zł. Powyższe uchybienie zostało dostrzeżone w toku postępowania odwoławczego przez SKO, który w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., starał się sanować błędy popełnione przez Starostę uchylając w całości jego decyzję z dnia 6 czerwca 2025r. i orzekając co do istoty sprawy poprzez nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1000 zł z tytułu naruszenia obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu marki Renault Clio nr VIN: [...] w terminie 90 dni od dnia jego sprowadzenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W ocenie Sądu SKO uczynił to jednak wadliwie. Co prawda zastosowane przez SKO w poddanym sądowej kontroli orzeczeniu regulacje prawne zastosowane zostały prawidłowo, ale zastrzeżenie Sądu budzi naruszenie – co jest także zarzucane przez Skarżącego - art. 139 k.p.a. Jak wynika z jego treści, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Sąd orzekający w sprawie podziela pogląd wyrażony przez WSA w Łodzi w wyroku z 29 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 694/24 co do tego, że zakaz reformationis in peius ma za zadanie chronić interesy strony, która wniosła odwołanie od niekorzystnej jej zdaniem decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może więc wydać decyzji na niekorzyść strony i pogorszyć w ten sposób jej dotychczasowej sytuacji prawnej, chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w prawie tj. zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Ratio legis zakazu orzekania na niekorzyść polega na stworzeniu stronie odwołującej się gwarancji procesowych, dających jej pewność, że w wyniku złożenia przez nią odwołania jej sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu, bowiem organ odwoławczy może w takim przypadku co do zasady bądź utrzymać w mocy decyzję dotychczasową, bądź też zmienić ją na decyzję bardziej korzystną dla strony odwołującej się. Nie może jednak, jeżeli nie ma ku temu wyraźnych i oczywistych podstaw wprost wskazanych w przepisie i należycie uzasadnionych, orzec mniej korzystnie dla strony odwołującej się niż zrobił to organ pierwszej instancji. Powodowałoby to bowiem zniechęcanie strony do korzystania z prawa do wnoszenia odwołania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 11 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1827/20). Z punktu widzenia kontroli decyzji odwoławczej i zarzucanego naruszenia wskazanego zakazu istotna jest ocena owego "niekorzystnego" orzekania w postępowaniu odwoławczym. Należy więc podzielić ogólne spostrzeżenie, że chodzi w tym przypadku o obiektywne a nie subiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się. Miarodajne przy ocenie naruszenia tego zakazu jest więc porównanie rozstrzygnięć decyzji organów pierwszej i drugiej instancji i ich relacji względem interesu strony. Nie chodzi tu natomiast o porównanie rozstrzygnięcia odwoławczego z zarzutami i żądaniami odwołania bowiem ich nieuwzględnienie i np. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, oznaczałoby zawsze orzekanie na niekorzyść strony, co w oczywisty sposób byłoby niezgodne z istotą tak postępowania odwoławczego, jak i zakazu reformationis in peius. Tym samym ocena tego rodzaju kwestii jak naruszenie wskazanego zakazu jest zawsze zindywidualizowana i zależna od okoliczności danej sprawy. Pogorszeniem sytuacji strony może być zatem np. zastosowanie surowszej podstawy prawnej niż przyjęta przez organ I instancji, motywowane odmienną oceną okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z 1 października 2024 r., sygn. akt III OSK 480/23). W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie nastąpiło naruszenie, wyznaczonej w art. 139 k.p.a zasady reformationis in peius poprzez wydanie rozstrzygnięcia pogarszającego sytuację prawną Skarżącego. Jak stwierdził NSA pogorszenie sytuacji odwołującego w stosunku do tej, jaką miał przed wniesieniem odwołania (zażalenia), może dotyczyć zarówno jego praw czy obowiązków wynikających z prawa materialnego, jak i uprawnień faktycznych czy procesowych powstałych w wyniku wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. np. wyrok NSA z 13 lipca 2016 r., II OSK 649/16). Sąd nie stwierdził w sprawie okoliczności uzasadniających odstępstwo od tego zakazu, a mianowicie rażącego naruszenia prawa przez decyzję oraz rażącego naruszenia interesu społecznego. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej naruszenia, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. O kosztach postępowania należnych skarżącym od organu orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a.