I GPP 5/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach sędzia NSA Piotr Pietrasz sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 09 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi A. D. na przewlekłość postępowania prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt III SAB/Wr 761/22 w sprawie ze skargi A.D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: odrzucić skargę.

Pismem z 26 czerwca 2023 r. A. D. (data wpływu) wniósł, za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skargę na przewlekłość postępowania w sprawie prowadzonej przed tym pierwszym Sądem w sprawie o sygn. akt III SAB/Wr 761/22 w sprawie z jego skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W skardze strona wniosła o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie III DK/Wr 12/18 oraz przyznanie od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 15.000 złotych Natomiast z akt sprawy wynika, że 26 kwietnia 2022 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarga A. D. na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. 2012 r. poz. 1551 ze zm.). Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt III SAB/Wr 761/22. Prawomocnym postanowieniem z 9 marca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie sygn. akt III SAB/Wr 761/22 działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) dalej: "p.p.s.a.", odrzucił skargę strony na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania podlega odrzuceniu. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 z późn. zm. - dalej: "ustawa") skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. W oparciu o utrwaloną linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że skarga na przewlekłość postępowania przed sądem administracyjnym wniesiona po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OPP 40/09; z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I OPP 66/10; z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II FPP 2/11). Celem skargi nie jest bowiem stwierdzenie faktu przewlekłości tylko zapobieżenie i usunięcie skutków opieszałości sądów w rozpoznawaniu sprawy. Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skarżący wniósł skargę na przewlekłość postępowania po prawomocnym zakończeniu sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Zatem postępowanie sądowoadministracyjne w dacie wniesienia skargi nie było w toku, a co za tym idzie skarga o stwierdzenie przewlekłości złożona po prawomocnym zakończeniu postępowania, którego dotyczy jest niedopuszczalna. Nie spełnienie wymogu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne rozpoznanie skargi, gdyż jako niedopuszczalna podlega ona odrzuceniu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2012 r., I OPP 84/11 (LEX nr 1103980), przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki są środkiem egzekwowania konstytucyjnego prawa każdego do rozpoznania jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, prawa do osądzenia tej sprawy, którą wniesie pod sąd. Tak więc nie mogą służyć jako swoisty środek odwoławczy, którym strona będzie mogła zainicjować bądź też wszcząć postępowanie w sprawie. Skarga na przewlekłość postępowania stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą niezasadnie przedłużającemu się postępowaniu sądowemu. Jest zatem środkiem prawnym egzekwującym rozpoznanie sprawy przez sąd - jej funkcją jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2011 r., I OPP 50/11, LEX nr 852830). Skarga na przewlekłość postępowania ma zapewnić szybką reakcję na trwającą zwłokę w czynnościach sądu, a więc spełni swoją rolę jedynie wtedy, gdy zostanie wniesiona w toku postępowania. Dodatkowo podnieść należy, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy, skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających to żądanie. Skarżący powinien zatem w uzasadnieniu skargi szczegółowo wskazać, w czym dopatruje się nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu jego sprawy. Jego obowiązkiem jest precyzyjnie wskazać na konkretne działania bądź zaniechania sądu rozpoznającego sprawę, które w konsekwencji doprowadziły do zwłoki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2008 r. sygn. akt II OPP 19/08, Lex nr 494357). Skargę niespełniającą tego wymagania Sąd odrzuca bez wzywania do uzupełnienia braków (art. 9 ust. 1 ustawy). W rozpoznawanej sprawie należy stwierdzić, że skarga A. D. opatrzona datą 20 czerwca 2023 r. nie spełnia wymagań pisma procesowego (art. 6 ust. 1 ustawy), jak również nie przytoczono w niej okoliczności uzasadniających żądanie (art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy). Brak w tym piśmie konkretnych przykładów czynności procesowych, których Naczelny Sąd Administracyjny nie podjął lub dokonał wadliwie, a które w ocenie skarżącego mogłyby świadczyć o nieuzasadnionej zwłoce w postępowaniu sądowym. Ogólnikowe sformułowania kwestionujące prawidłowość prowadzonych wobec postępowań z pewnością nie mogą być uznane za przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie o jakich mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy. Jeżeli bowiem Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący skargę na przewlekłość postępowania ma w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd pierwszej instancji lub przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwzględnieniem charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej jej zawiłości oraz znaczenia dla strony wnoszącej skargę rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowania się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy), to skarga ta powinna wyraźnie wskazywać, w którym miejscu postępowania doszło do uchybienia przez sąd orzekający terminowości bądź prawidłowości podjętych czynności sądowych. Brak zatem sprecyzowania okoliczności uzasadniających żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania uniemożliwia ocenę czynności wymienionych w art. 2 ust. 2 ustawy. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 i art. 9 ust. 1 powołanej o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki odrzucił skargę na przewlekłość postępowania.