I OSK 1096/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 958/23 w sprawie ze skargi D.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 5 września 2023 r. nr SKO.II.41/1215/PS/2023 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 958/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zwany dalej "Sądem I instancji", oddalił skargę D.J., zwanego dalej "skarżącym" lub "skarżącym kasacyjnie", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 5 września 2023 r., znak: SKO.II.41/1215/PS/2023, w przedmiocie zasiłku okresowego. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożył skarżący, zaskarżając przedmiotowe orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 3 § 1 i 2 pkt 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia 5 września 2023 r. i oddalenie skargi pomimo wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Chełm dnia 25 lipca 2023 r., nr MOPR.WPŚ.ZŚPD.4132.O-17/2023, z naruszeniem przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy: 1. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez naruszenie przez organy administracji I i II instancji zasady prawdy obiektywnej wyrażonej we wskazanych przepisach postępowania i: a. nieuwzględnienie w dostatecznym stopniu ustaleń dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego poczynionych w toku postępowania, w tym zwłaszcza niedostrzeżenie realnego niebezpieczeństwa utraty przez skarżącego życia, zdrowia oraz prawa do zajmowanego lokalu mieszkalnego (po zmarłych rodzicach) z uwagi na brak środków na życie i utrzymanie, a nadto, b. nieznajdujące bezpośredniej podstawy w treści dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania administracyjnego przyjęcie, że D.J. "nie chce podjąć żadnej pracy" (str. 7 akapit 1 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) i "skarżący nie wykorzystuje własnych środków, możliwości i uprawnień do przezwyciężenia trudnej sytuacji, w której się znalazł" (str. 2 akapit 5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) w sytuacji, gdy ustalenia te wobec braku jakichkolwiek dowodów bezpośrednich uznać należy za gołosłowne, zaś wydanie orzeczenia jedynie w oparciu prawdę formalną ustaloną na podstawie treści oświadczenia z dnia 18 maja 2023 r. o utracie statusu osoby bezrobotnej uznać należało za niedopuszczalne w świetle zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w naruszonych przepisach; c. nieuwzględnienie faktu, że skarżący od marca 2021 r. nieprzerwanie realizował indywidualny plan działania [ustalony na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 10a oraz art. 34a Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 475), zwanej dalej "u.p.z."] i nadzór nad jego realizacją nie wykazał nieprawidłowości, a co wskazuje wprost, że skarżący wykorzystywał własne starania przy podejmowaniu działań – w sposób dostosowany do jego indywidualnych potrzeb i możliwości z uwzględnieniem jego wykształcenia, doświadczenia zawodowego oraz możliwości podjęcia pracy lub działalności gospodarczej (art. 34a ust. 1a i ust. 2 pkt. 2 u.p.z.); 2. w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 4 oraz art. 11 ust. 2, art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s.", w zw. art. 18 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167), zwanego dalej "Pakt praw obywatelskich i politycznych", poprzez nieuzasadnioną i niejako automatyczną odmowę przyznania skarżącemu zasiłku okresowego m.in. na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. z uwagi na (rzekomy) brak współdziałania skarżącego z organami pomocy społecznej (polegający na odmowie podjęcia zaproponowanego zatrudnienia, udziału w stażu czy CIS), w sytuacji, gdy: a. współdziałanie w rozumieniu naruszonego przepisu zakłada gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji tego pracownika, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, b. brak w materiale sprawy dowodów jakoby skarżącemu zostały przedstawione uzasadnione i rozsądne propozycje podjęcia stażu, szkolenia czy udziału w konkursie o pracę; c. odmowa przyjęcia przedstawionych propozycji jako uwarunkowana niezgodnością proponowanych stanowisk, staży czy innych aktywności z udokumentowanymi kwalifikacjami skarżącego, a nadto stanowiąca wyraz skorzystania przez niego z zagwarantowanej mu wolności sumienia powinna być uznana za uzasadnioną, d. u podstaw odmowy skorzystania z propozycji przedstawionych skarżącemu nie leżała zła wola skarżącego, lecz jego światopogląd oraz poglądy religijne – do którego prawa zostało mu zagwarantowane w Konstytucji RP oraz Pakcie praw obywatelskich i politycznych; zaś nadto, e. nawet w wypadku uznania, iż odmowa była nieuzasadniona w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. organy pomocy społecznej nie były zobligowane do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia ("Brak współdziałania [...], nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia [...] mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej") lecz powinny dokonać zważenia sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego oraz jego potrzeb w uzyskaniu wnioskowanego świadczenia (z uwzględnieniem szczególnych celów pomocy społecznej) z interesem publicznym oraz możliwościami pomocy społecznej; 3. art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1,3 i 4, art. 4 i art. 100 ust. 1 u.p.s. oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 34 ust. 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, poz. 1 ze zm.), zwanej dalej: "K.p.p.", poprzez: a. jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na uznaniu, że stwierdzenie okoliczności objętych hipotezą naruszonego przepisu stanowi automatycznie przesłankę odmowy przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego, w sytuacji, gdy brzmienie naruszonego przepisu pozostawia możliwość jego zastosowania uznaniu administracyjnemu wobec użycia przez ustawodawcę sformułowania "mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej", zaś proces decyzyjny organu działającego w zakresie uznania administracyjnego musi być oparty o wnikliwą analizę i ważenie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego oraz jego potrzeby z interesem publicznym oraz możliwościami pomocy społecznej a nadto uwzględniać szczególne cele pomocy społecznej oraz treść gwarancji ogólnych objętych art. 67 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 34 ust 3 K.p.p.; b. w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 3 u.p.z. w zw. z art. 18 ust. 2 Paktu praw obywatelskich i politycznych poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. odmowę przyznania skarżącemu zasiłku okresowego z uwagi na brak współdziałania skarżącego z organami pomocy społecznej polegający na odmowie udziału w konkursie o pracę, stażu czy aktywności w ramach CIS, w sytuacji, gdy propozycje przedstawione skarżącemu nie miały charakteru uzasadnionych i rozsądnych, bowiem nie odpowiadały poziomowi udokumentowanych kwalifikacji posiadanych przez D.J., a nadto odmowa ich przyjęcia, według wyjaśnień skarżącego, stanowiła wyraz korzystania przez niego z zagwarantowanej mu wolności sumienia, a u jej podstaw nie leżała zła wola skarżącego, lecz jego światopogląd oraz poglądy religijne; c. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez istotne braki uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia uniemożliwiające weryfikację prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd kontroli zaskarżonych decyzji polegające na niewskazaniu na podstawie jakich dowodów przeprowadzonych w sprawie lub faktów znanych WSA z urzędu Sąd ustalił, że wyrażone we wniosku D.J. potrzeby nie mieszczą się w możliwościach finansowych pomocy społecznej lub uniemożliwiłyby uzasadnione potrzeby innych osób uprawionych ubiegających się o przyznanie pomocy, a nadto w oparciu o jakie kryteria przeprowadzana była gradacja zgłaszanych potrzeb; Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1,3 i 4, art. 4 i art. 100 ust. 1 u.p.s. oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 34 ust 3 K.p.p. – uzasadniony szczegółowo powyżej w pkt. 1 lit. a; 2. art. 11 ust. 2 u.p.s. w zw. z art. 2 ust. 1 u.p.s., art. 3 ust. 1,3 i 4 u.p.s. i art. 100 ust. 1 u.p.s. oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 34 ust 3 K.p.p. w zw. z art. 33 ust. 4. pkt 3 u.p.z. w zw. z art. 18 ust. 2 Paktu praw obywatelskich i politycznych – uzasadniony szczegółowo powyżej w pkt. 1 b. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a. i uchylenie w całości decyzji Kolegium z dnia 5 września 2023 r. oraz uchylenie w całości na podstawie art. 135 P.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Chełm z dnia 25 lipca 2023 r., nr MOPR.WPŚ.ZŚPD.4132.O-17/2023, i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi I instancji. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych. Oświadczono, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Równocześnie zawarto wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W sprawie nie złożono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych w art. 174 P.p.s.a. Jeżeli skarga kasacyjna oparta jest na obu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie natomiast o jej istocie przesądzają kwestie odnoszące się do prawa materialnego, które regulują zasady i cele pomocy społecznej, a także statuują podstawę prawną odmowy udzielenia pomocy społecznej, jej wstrzymania, zaprzestania i zmodyfikowania, w sytuacji wystąpienia negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. Dlatego od zarzutów opartych na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) należy zacząć rozważania. Na wstępie zwrócić należy uwagę, że z okoliczności sprawy wynika, iż skarżący w dniu 3 lipca 2023 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego, zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na ubezpieczenie społeczne, pomoc rzeczową, posiłek. Decyzją z dnia 25 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Chełm odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego wskazując, że wyżej wymieniony nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania wsparcia z pomocy społecznej. Organ I instancji podkreślił w szczególności, że strona nie dokłada żadnych starań, aby we własnym zakresie, wykorzystując posiadane możliwości, dążyć do poprawy swojej sytuacji życiowej. Odmowę przyznania świadczenia oparto na podstawie art. 4 oraz art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Na skutek złożonego przez skarżącego odwołania decyzją z dnia 5 września 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, wskazując że strona nie współdziała z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący odmawia podjęcia zatrudnienia, negatywnie odnosi się do wszystkich propozycji przedstawianych mu przez pracownika socjalnego oraz organy pośrednictwa pracy, co stanowi jedną z przesłanek odmowy przyznania świadczenia wynikającą z art. 11 ust. 2 u.p.s. Ponadto organ podkreślił, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku okresowego określonych w art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że strona jest w wieku aktywności zawodowej, ma 46 lat, jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada wyższe wykształcenie, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i jest zdolny do pracy. Kolegium uznało, że wszystkie okoliczności sprawy wskazują, że skarżący nie wykorzystuje własnych środków, możliwości i uprawnień do przezwyciężenia trudnej sytuacji, w której się znalazł. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego; osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Skarżący niewątpliwie znajduje się w sytuacji objętej dyspozycją tego przepisu – spełnia przesłankę podmiotową, a wobec braku jakichkolwiek dochodów nie przekracza również kryterium dochodowego. Należy jednak zaznaczyć, że choć zasiłek okresowy ma co do zasady charakter świadczenia obligatoryjnego, jego przyznanie nie następuje automatycznie. Odmowa pozostaje uzasadniona zawsze wtedy, gdy organ ustali brak przesłanek pozytywnych lub wystąpienie przesłanki negatywnej wynikającej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. (zob. I.Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, uwagi do art. 38 wraz z powołanym orzecznictwem). Art. 11 ust. 2 u.p.s. określa skutki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Przepis ten wymienia jednak – niezależnie od samego braku współdziałania – szereg konkretnych zachowań, które mogą skutkować odmową udzielenia pomocy, jej ograniczeniem, wstrzymaniem lub zaprzestaniem. Zalicza się do nich w szczególności: odmowę zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadnioną odmowę podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną, a także różne formy bierności zawodowej – nieuzasadnioną odmowę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadnioną odmowę podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowę lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja. Wszystkie te zachowania mogą być postrzegane jako kwalifikowane formy braku współdziałania z instytucją pomocową (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 95/15, źródło CBOSA). Przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. pozostaje korelatem zasady pomocniczości wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zasada ta ujmuje pomoc społeczną jako instrument zarezerwowany dla tych sytuacji życiowych, z którymi osoba lub rodzina nie są w stanie poradzić sobie samodzielnie. Pomoc ta – bez względu na swoją formę – ma co do zasady charakter przejściowy i zakłada wykształcenie u beneficjenta zdolności pokonania życiowych trudności, usamodzielnienia się oraz integracji ze środowiskiem (art. 3 u.p.s.; por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 1580/19, źródło CBOSA). Dla realizacji tych celów ustawodawca w art. 4 u.p.s. nałożył na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w przezwyciężaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, a konsekwencje uchybienia temu obowiązkowi określił właśnie w art. 11 ust. 2 u.p.s. Na tle przedstawionych regulacji oraz okoliczności faktycznych sprawy odmowa przyznania skarżącemu zasiłku okresowego jawi się jako uzasadniona. Z materiału dowodowego – w szczególności z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 lipca 2023 r. – wyłania się następujący obraz sytuacji wnioskodawcy. Skarżący ma [...] lat, jest kawalerem, bezdzietnym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Pozostaje osobą długotrwale bezrobotną; nie pracuje zawodowo ani nie podejmuje prac dorywczych. Twierdzi, że nie jest w stanie znaleźć pracy odpowiadającej jego kwalifikacjom zawodowym, wykształceniu, a także zgodnej z jego światopoglądem i prawem Bożym. Nie dysponuje żadnym źródłem utrzymania. Mieszka w lokalu własnościowym odziedziczonym po rodzicach. Jego stałe wydatki miesięczne obejmują czynsz w wysokości 490 zł, gaz – 25 zł i energię elektryczną – 25 zł. Skarżący objęty jest wsparciem w formie żywności. Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym pokreślił, że skarżący odmawia współpracy, neguje wszystkie proponowane mu formy pomocy w oparciu o argumentację zrozumiałą wyłącznie dla siebie, i świadomie nie podejmuje działań mogących poprawić jego sytuację życiową. Z akt administracyjnych wynika ponadto, że skarżący konsekwentnie odrzuca oferty zatrudnienia oraz szkoleń, uznając wykonywanie pracy, która nie odpowiada jego wyższemu wykształceniu magisterskiemu, za niegodne. W jego ocenie przyjęcie pracy poniżej posiadanych kwalifikacji byłoby sprzeczne z wyznawanym przez niego światopoglądem chrześcijańskim, wysokimi standardami moralnymi i etycznymi, a także obowiązującymi regulacjami prawnymi, które gwarantują wolność wyboru pracodawcy, miejsca i warunków pracy oraz zakazują pracy przymusowej. W tym stanie rzeczy należy podzielić stanowisko organów administracji, które prawidłowo zastosowały powołane przepisy ustawy o pomocy społecznej, przyjmując, że strona nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku okresowego. Stanowisko to zostało następnie trafnie zaaprobowane przez Sąd I instancji. Sąd I instancji zasadnie odwołał się do art. 2 ust. 1 u.p.s., wskazując, że pomoc społeczna stanowi instytucję polityki państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania takich trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w dążeniu do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz zapewnienie warunków życia odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta służy również zapobieganiu trudnym sytuacjom wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. poprzez działania zmierzające do usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny zaś odpowiadać okolicznościom uzasadniającym jego udzielenie, a potrzeby beneficjentów uwzględnia się o tyle, o ile odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w jej możliwościach (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Trafnie powołano się również na zasadę pomocniczości, którą wymienione w powyższym akapicie przepisy – przede wszystkim art. 2 ust. 1 u.p.s. – przenoszą na grunt ustawy o pomocy społecznej. W sferze praw socjalnych zasada ta wyraża się w obowiązku wspierania jednostek przez podmioty publiczne w zapewnieniu minimalnego poziomu egzystencji odpowiadającego ich godności, przy jednoczesnym zakazie wyręczania jednostki i zastępowania jej w indywidualnej aktywności. Pomocniczość nie sprowadza się bowiem do zastępowania danej osoby w sferze aktywności zawodowej. Państwo ma wspierać te jednostki i rodziny, które z przyczyn od nich niezależnych znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że choć z godności osoby ludzkiej wynika obowiązek państwa zapewnienia obywatelom egzystencji na podstawowym poziomie, to zasada pomocniczości wyklucza, by aktywność podmiotów publicznych ograniczała samodzielność i inicjatywę jednostki. Świadczenia z pomocy społecznej mają być kierowane wyłącznie do tych osób, które nie są w stanie samodzielnie zatroszczyć się o swoje podstawowe potrzeby i interesy, co nie dotyczy skarżącego, który prezentowaną przez siebie postawą odrzuca wszelkie formy aktywności zawodowej, które mogłyby mu przynieść poprawę sytuacji majątkowej i w sposób wystarczający zabezpieczyć jego potrzeby życiowe. Na osobne odniesienie zasługuje argumentacja skarżącego oparta na odwołaniu się do "prawa Bożego" oraz do wyznawanego światopoglądu chrześcijańskiego, mająca uzasadniać odmowę podjęcia oferowanego mu zatrudnienia. Postępowanie w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej toczy się wyłącznie na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Zgodnie z art. 7 oraz art. 25 ust. 1 i 2 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a Rzeczpospolita Polska jest państwem bezstronnym światopoglądowo, zapewniającym równouprawnienie kościołów i innych związków wyznaniowych. Normy o charakterze religijnym – niezależnie od ich znaczenia dla samego wierzącego – nie stanowią źródła prawa w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP i nie mogą modyfikować ustawowych przesłanek przyznania świadczenia ani zwalniać strony z obowiązków określonych w art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. Jedynie na marginesie zauważyć należy, ze odwołanie się do norm tradycji chrześcijańskiej jako uzasadnienia odmowy podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej pozostaje w sprzeczności z jej rzeczywistym przesłaniem. Tradycja chrześcijańska bowiem konsekwentnie ujmuje pracę jako wartość pozytywną – wpisaną w godność człowieka i służącą zarówno jego rozwojowi, jak i dobru wspólnoty. W tym kontekście trudno uznać za zasadną tezę, jakoby światopogląd chrześcijański miał uzasadniać trwałe uchylanie się od pracy, której charakter – w ocenie samego skarżącego – nie odpowiada jego aspiracjom związanym z poziomem wykształcenia. Odnosząc się natomiast do regulacji zawartej w art. 67 Konstytucji RP wskazać należy, że ustawa zasadnicza przyznaje prawo do zabezpieczenia społecznego w wąskim zakresie, wiążąc je wyłącznie z niezdolnością do pracy z przyczyn wskazanych w tym przepisie. Przepisy konstytucyjne nie stanowią tym samym podstawy do formułowania żądań dotyczących przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Ukształtowanie systemu wsparcia socjalnego powierzono ustawodawcy zwykłemu, a jego wyrazem są regulacje ustawy o pomocy społecznej. Z treści art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji nie sposób wyinterpretować prawa do jakiegokolwiek konkretnego świadczenia – i to nie tylko w obszarze zabezpieczenia społecznego (por. W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Kraków 2002, s. 257-258, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1771/10, LEX nr 1070795). Niezasadny pozostaje zarzut naruszenia art. 34 ust. 3 K.p.p. Przepis ten – zgodnie z art. 52 ust. 5 K.p.p. – wyraża zasadę, a nie prawo podmiotowe, i nie kreuje po stronie jednostki bezpośrednio dochodzonego roszczenia o świadczenie pomocy społecznej w określonej wysokości lub formie. Postanowienia Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wiążą ponadto państwo członkowskie – zgodnie z art. 51 ust. 1 – wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii, co w realiach niniejszej sprawy, dotyczącej krajowych świadczeń z pomocy społecznej, nie ma miejsca. Powołanie się na ten przepis nie może zatem stanowić skutecznej podstawy zarzutu naruszenia prawa materialnego (por. wyrok TSUE z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt C-176/12, ZOTSiS 2014/1/I-2). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych należy podkreślić, że powołany przepis chroni wolność posiadania i przyjmowania przekonań religijnych lub światopoglądowych, zakazując stosowania wobec jednostki przymusu, który stanowiłby zamach na tę wolność. Odmowa przyznania zasiłku okresowego — wynikająca z niespełnienia ustawowych przesłanek pomocy społecznej, w tym z braku współdziałania w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. — w żaden sposób nie ingeruje we wskazaną sferę wolności sumienia i wyznania skarżącego. Skarżący zachowuje pełną swobodę kultywowania własnego światopoglądu; brak finansowania przez państwo jego utrzymania w sytuacji, w której konsekwentnie odmawia on podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nie może być utożsamiany z "przymusem" w rozumieniu powołanego przepisu. Wolność wyznania i przekonań nie stanowi podstawy do żądania pozytywnych świadczeń ze strony państwa, dostosowanych w swej treści i warunkach do indywidualnych przekonań beneficjenta. W konsekwencji powyższych rozważań nie zasługiwały na uwzględnienie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej. Za niezasadne należy uznać również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy niezbędny do oceny sytuacji skarżącego — w szczególności w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 lipca 2023 r. — ustalając jego sytuację osobistą, rodzinną, dochodową, majątkową i mieszkaniową, status na rynku pracy oraz stosunek do oferowanych form pomocy i aktywizacji zawodowej. Ocena tak zgromadzonego materiału, dokonana przez organy i zaaprobowana przez Sąd I instancji, pozostaje w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a wyprowadzone z niej wnioski — w szczególności co do braku gotowości skarżącego do współdziałania w rozumieniu art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. — znajdują pełne oparcie w zgromadzonych dowodach, w tym w oświadczeniach samego wnioskodawcy. Zarzut naruszenia art. 80 K.p.a. nie może przy tym sprowadzać się do polemiki z prawidłowo dokonaną oceną dowodów. Skarżący nie kwestionuje bowiem faktu odrzucania ofert zatrudnienia, lecz przedstawia własną interpretację tych okoliczności, która nie może modyfikować prawnej oceny braku przesłanek do przyznania zasiłku okresowego. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się chybione. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera któregokolwiek z elementów wskazanych w tym przepisie, względnie gdy jego wady są na tyle istotne, że uniemożliwiają kontrolę instancyjną rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2025 r, sygn. akt III OSK 5161/21, źródło CBOSA). Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie wystąpiła — uzasadnienie Sądu I instancji zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, opis zarzutów skargi, wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, umożliwiając pełną kontrolę toku rozumowania Sądu. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może przy tym służyć kwestionowaniu prawidłowości przyjętego stanu faktycznego ani oceny prawnej dokonanej przez Sąd I instancji, do czego w istocie sprowadza się argumentacja skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, albowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu.