I OSK 414/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 96/23 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 3 listopada 2022 r. nr DO-II.7610.203.2022.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 96/23, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 3 listopada 2022r., nr DO-II.7610.203.2022.JL, utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 13 września 2022 r., nr NW/IV/77200/362/06 o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu, położonego w gminie G., obręb [...] G., oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 1717 m2, nr [...] o pow. 3827 m2, nr [...] o pow. 2554 m2, nr [...] o pow. 1249 m2, nr [...] o pow. 1870 m2, nr [...] o pow. 2851 m2, nr [...] o pow. 24 m2, nr [...] o pow. 20 m2 i nr [...] o pow. 20 m2, dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła PKP S.A., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię w postaci art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, poprzez bezzasadne przyjęcie, że Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia; 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio K.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post – faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; zdaniem skarżącej, gdyby Sąd I Instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że rozstrzygnięcia wydane w niniejszej sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji. Wskazano, że w toku postępowania administracyjnego nie doszło do podjęcia wszystkich koniecznych czynności niezbędnych dla załatwienia sprawy, jak również dokonania właściwej oceny w zakresie braku spełnienia jednej z przesłanek zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji. W efekcie rozstrzygnięcie Sądu I instancji błędnie oparto na samym tylko założeniu, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że organy administracyjne rozpatrywały wniosek PKP SA z dnia 31 lipca 2006 r. o stwierdzenie, na podstawie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego " Polskie Koleje Państwowe" ( Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu, położonego w gminie G., obręb [...] G., oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 1717 m2, nr [...] o pow. 3827 m2, nr [...] o pow. 2554 m2, nr [...] o pow. 1249 m2, nr [...] o pow. 1870 m2, nr [...] o pow. 2851 m2, nr [...] o pow. 163 m2, nr [...] o pow. 24 m2, nr [...] o pow. 20 m2 i nr [...] o pow. 20 m2 i nr [...] o pow. 7374 m2 . Wniosek nie został uwzględniony, gdyż wymienioną na wstępie decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 13 września 2022 r. odmówiono stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez PKP SA użytkowania wieczystego działek wymienionych we wniosku ( poza dz. nr [...], której decyzja nie obejmuje) z tego powodu, że nie stanowiły one własności Skarbu Państwa. Stanowisko to podzielił organ odwoławczy a następnie Sąd I instancji. Podziela je także Naczelny Sąd Administracyjny. Podstawę prawną wniosku PKP SA, jak również decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 13 września 2022 r. stanowił art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm. – dalej "ustawa o komercjalizacji"). Zgodnie z tym przepisem grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Z przywołanej treści przepisu jednoznacznie wynika, że dotyczy on wyłącznie gruntów będących własnością Skarbu Państwa. Natomiast wymienione w kwestionowanej decyzji działki własnością Skarbu Państwa nie są. Z akt sprawy wynika bowiem, że decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 19 sierpnia 2022 r., nr NWXV.7532.1.896.2012, stwierdzono nabycie przez Gminę G. z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990 r. Nr 32, poz. 191 – dalej "ustawa komunalizacyjna"), prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 1717 m2, nr [...]o pow. 3827 m2, nr [...] o pow. 2554 m2, nr [...] o pow. 1249 m2, nr [...] o pow. 1870 m2, nr [...] o pow. 2851 m2, nr [...] o pow. 24 m2, nr [...] o pow. 20 m2 i nr [...] o pow. 20 m2. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 6 września 2022 r. Z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji wynikają trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby PKP mogły zostać uwłaszczone: 1) grunt, który ma być przedmiotem uwłaszczenia stanowi własność Skarbu Państwa, 2) grunt ten w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu PKP, 3) PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tego gruntu w formie prawem przewidzianej i nie legitymowało się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Brak zatem spełnienia którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza możliwość zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy. Podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestie niewyjaśnienia posiadania gruntu przez skarżącą nie wpływają w żaden sposób na treść rozstrzygnięcia. Nie ma jakichkolwiek podstaw prawnych, aby nadawać wskazanemu przepisowi inną treść, aniżeli ta, która wynika z jego literalnej wykładni. Należy też podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 34 ww. ustawy w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej. Inicjatorka postępowania powinna mieć bowiem najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego. Ogólnikowe stwierdzenia w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że "nie doszło do podjęcia wszystkich koniecznych czynności niezbędnych dla załatwienia sprawy" nie uzasadniają uznania naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów procesowych. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zasadnie w sprawie uznano, iż przedmiotowa działka nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz w dniu 27 października 2000 r., a – w myśl art. 34 ustawy o komercjalizacji – nabycie prawa użytkowania wieczystego może dotyczyć wyłącznie gruntów, które zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i 27 października 2000 r. stanowiły własność Skarbu Państwa. Nie została zatem spełniona podstawowa przesłanka określona w art. 34 ustawy o komercjalizacji, tj. przesłanka własności państwowej gruntu objętego wnioskiem skarżącej. Tym samym, zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.