I OW 214/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy P. a Burmistrzem Gminy i Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku U.B. o przyznanie pomocy finansowej na zakup jedzenia postanawia: wskazać Burmistrza Gminy P. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 22 października 2025 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w P. działający w imieniu Burmistrza Gminy P. (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Gminy i Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku U.B. (dalej: zainteresowana) o przyznanie pomocy finansowej na zakup jedzenia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowana jest osobą bezdomną a zatem właściwy do rozstrzygnięcia sprawy jest Burmistrz Gminy i Miasta K. z uwagi na treść art. 101 pkt 2 u.p.s. Ustosunkowując się do ww. wniosku Burmistrz Gminy i Miasta K. wskazał, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Gminy P., bowiem miejscem zamieszkania a tym samym centrum interesów życiowych zainteresowanej są [...]. Zainteresowana we wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej wskazała, że zamieszkuje w [...] Te same dane podała w oświadczeniu o stanie majątkowym oraz w oświadczeniu na użytek przetwarzania danych osobowych. Dodatkowo w toku wywiadu środowiskowego potwierdziła, że zamieszkuje w [...] u osoby trzeciej i ponosi koszty utrzymania pokoju w wysokości 600 zł miesięcznie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Burmistrza Miasta P., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Gminy i Miasta K. Każdy z organów uznaje się bowiem za niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie jedzenia. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, dalej: u.p.s.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4). Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: "k.c."), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Z kolei pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby u.p.s. zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 tej ustawy, który stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Uwzględniając treść zacytowanych powyżej przepisów, wskazać należy, że wskazanie organu właściwego w rozpoznawanej sprawie może odbyć się na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s., a tym samym nie sposób uznać zainteresowanej za osobę bezdomną. Z dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy wynika, że miejscem zamieszkania zainteresowanej są [...], pod którym to adresem wynajmuje (odpłatnie) pokój od osoby trzeciej. Miejsce to stanowi główny ośrodek życiowy zainteresowanej. W tej sytuacji nie może zatem ulegać wątpliwości, że zainteresowana nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., stąd też brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s. W niniejszej sprawie właściwość miejscowa organu administracji podlega zatem ustaleniu na podstawie ust. 1 art. 101 u.p.s. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że miejscem zamieszkania zainteresowanej jest miejscowość [...]. Dlatego też organem właściwym do rozpoznania wniosku zainteresowanej o przyznanie pomocy finansowej w formie jedzenia jest Burmistrz Gminy P. Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.