I OW 224/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Łasku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Łasku a Prezydentem Miasta Łodzi w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Łodzi jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 6 LISTOPADA 2025 R. KIEROWNIK MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ŁASKU DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA ŁASKU (DALEJ: "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA ŁODZI W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU R. M. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Łodzi. W ocenie wnioskodawcy, na dzień kierowania zainteresowanego do domu pomocy społecznej, jego centrum życiowe znajduje się w Łodzi, gdzie faktycznie przebywa, utrzymuje kontakty życiowe oraz znajduje się pod opieką najbliższej rodziny, która zapewnia mu schronienie i pomoc w codziennym funkcjonowaniu. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi działający w imieniu Prezydenta Miasta Łodzi wskazał, że właściwy w sprawie rozpoznania wniosku zainteresowanego jest Burmistrz Miasta Łask. Zainteresowany całe swoje dorosłe życie mieszkał bowiem w miejscowości O., w gminie Łask. W ww. miejscowości znajduje się jego dom rodzinny, zaś przez pewien czas mieszkał także u partnerki w miejscowości B., gmina Łask. Meldunek w Łodzi miał zaś wyłącznie charakter techniczny i służył sprawom urzędowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: "u.p.s.") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ właściwy dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami u.p.s. reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe. W rozpoznawanej sprawie zainteresowany przed udarem niedokrwiennym mózgu zamieszkiwał w gminie Łask. Odnotować przy tym należy, że po udarze zainteresowany nie jest w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. Po opuszczeniu szpitala przeprowadził się do matki do Łodzi. W sytuacji takiej należy uznać, że w wyniku przeprowadzki nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania zainteresowanego. Fakt, że pobyt zainteresowanego w Łodzi jest stosunkowo krótki nie ma w tym przypadku charakteru decydującego. Jak wskazuje się w doktrynie, zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 kc należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 kc danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Mając to na uwadze nie sposób przyjąć, że w sytuacji, gdy zainteresowany nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i korzysta ze stałej pomocy oraz opieki matki, główny ośrodek jego aktywności życiowej znajduje się obecnie w innym miejscu to niż miejsce zamieszkania matki. Z uwagi na powyższe za organ właściwy w sprawie należało uznać Prezydenta Miasta Łodzi. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia