II OZ 1190/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 1 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. D. i A. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Sz 799/24 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. D. i A. D. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 28 kwietnia 2025 r. o sygn. II SA/Sz 799/24, odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. D. i A. D. (dalej skarżący) na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. W uzasadnieniu wskazano w szczególności, że profesjonalny pełnomocnik reprezentujący skarżących nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminu spowodowane było niezawinionymi okolicznościami. Przesyłka zawierająca odpis wyroku Sądu z 12 grudnia 2024 r. o sygn. II SA/Sz 799/24 wraz z uzasadnieniem nie została odebrana przez pełnomocnika. Zwrócono ją do Sądu z adnotacją na kopercie o podwójnym awizowaniu (w dniu 20 stycznia 2025 r. oraz 28 stycznia 2025 r.), zwrot zaś nastąpił 5 lutego 2025 r. W rezultacie uznano ją za skutecznie doręczoną 3 lutego 2025 r. w trybie "zastępczym". Instytucja fikcji doręczenia w istocie sprowadza się do stwierdzenia, że strona odebrała przesyłkę, podczas gdy fizycznie do takiego odbioru nie doszło. Strona miała zatem możliwość odbioru przesyłki ale z niej nie skorzystała. Jak podał Sąd I instancji, uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej powołano się na okoliczność braku wydania pełnomocnikowi przesyłki zawierającej odpis powołanego wyroku wraz z uzasadnieniem, w placówce pocztowej, podnosząc, że w czasie gdy była ona awizowana pełnomocnik odebrał 12 innych przesyłek bezpośrednio w oddziale Poczty w [...]. Zdaniem Sądu I instancji przeciwdowodem dla dokumentu urzędowego jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, wraz z odpowiednimi adnotacjami o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej, nie może być samo oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej. Pełnomocnik nie przedstawił również żadnych, innych niż swoje twierdzenia o braku wydania mu przesyłki przez pracownika poczty dowodów, świadczących o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu danego oddziału pocztowego. Nadto nie przemawia za uwzględnieniem wniosku okoliczność odbioru przez niego innej korespondencji. W tej sytuacji brak było podstaw do kwestionowania urzędowego dokumentu sporządzonego przez pocztę w zakresie dat podjęcia próby doręczenia oraz awizacji, a tym samym kwestionowania fikcji prawnej doręczenia powołanej przesyłki sądowej. W zażaleniu na powołane postanowienie Sądu pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie art. 86 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") poprzez błędne uznanie, że strona nie dopełniła czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, gdy nie złożyła skargi kasacyjnej wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Postawił nadto zarzut naruszenia art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne i niezasadne wymaganie od strony skarżącej dowodów, gdy ustawa wspomina o uprawdopodobnieniu okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Wobec tak postawionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem kontynuowania postępowania w sprawie, w szczególności nadania biegu złożonej skardze kasacyjnej. Zdaniem pełnomocnika skarżących niemożliwym jest przedstawienie dowodu na niewydanie przez pracowników poczty listu. Przedstawiono dowody potwierdzające odbiór innej korespondencji (awizowanej w różnych datach) z oddziału Poczty w [...] w czasie kiedy w oddziale znajdowała się przesyłka sądowa z Sądu I instancji. Stanowi to wystarczające uprawdopodobnienie faktu, że brak odbioru danej korespondencji nie był okolicznością zawinioną przez stronę. Jak stwierdził pełnomocnik skarżących, nie kwestionuje próby doręczenia listu do kancelarii oraz awizacji, lecz fakt, że awizowanego listu pracownik poczty w ogóle nie wydał. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Warunkami skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu są zgodnie z art. 87 p.p.s.a. brak winy w uchybieniu, złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Przyczynę uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej stanowiły okoliczności, jak podniósł w zażaleniu pełnomocnik skarżących, za które nie ponosi on odpowiedzialności. Awizowanego listu pracownik poczty nie wydał, dokumenty urzędowe zaś, wskazujące chociażby daty awizacji, kwestii niewydania korespondencji w ogóle nie obejmują. W okresie natomiast objętym awizacją spornej przesyłki, odebrał 28 stycznia 2025 r. 12 listów. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że sporna korespondencja była dwukrotnie awizowana. Pierwszego awizowania dokonano bowiem 20 stycznia 2025 r., drugiego 28 stycznia 2025 r., w konsekwencji korespondencję Sądu zawierającą odpis wyroku z uzasadnieniem, uznano za doręczoną w trybie art. 73 p.p.s.a., z dniem 3 lutego 2025 r. Zastosowany w sprawie tryb doręczenia z art. 73 p.p.s.a. rodzi domniemanie prawne, że pismo skutecznie doręczono adresatowi. Ustanowienie przez ustawodawcę tego rodzaju doręczenia podyktowane jest potrzebą ochrony biegu postępowania sądowego przed jego zatamowaniem wskutek nieodebrania pisma sądowego przez stronę. Domniemanie w zakresie skutecznego doręczenia przesyłki może zostać obalone, gdy adresat wykaże, że mimo zastosowania tej formy doręczenia pismo nie zostało doręczone z przyczyn od niego niezależnych (tak: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowski. Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2011, str. 384-385 i powołane tam orzeczenia NSA). Do obalenia domniemania doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. nie jest wystarczające samo twierdzenie strony, że nie zostało jej doręczone ani pismo sądowe, ani awizo. W tym celu przede wszystkim należało zainicjować postępowanie reklamacyjne u operatora pocztowego (tak: postanowienie NSA o sygn. II OZ 545/24, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query, dalej "CBOSA"), czego pełnomocnik skarżących, jak wynika z akt sprawy, nie uczynił. Argumentacja towarzysząca złożonemu zażaleniu nie stanowi dowodu na rzecz obalenia tzw. fikcji doręczenia. Twierdzenie zaś pełnomocnika, że pracownik poczty nie wydał listu, gdy tymczasem 28 stycznia 2025 r. odebrał w danym urzędzie pocztowym 12 przesyłek, nie jest argumentem na rzecz wykazania braku winy w uchybieniu terminu procesowego. Skoro bowiem wydano kilkanaście przesyłek pełnomocnikowi skarżących, na podstawie okazanych przez niego pracownikowi poczty dokumentów "awizo", po ich weryfikacji w zakresie zgodności nadanych im numerów "R", nie sposób czynić zarzutu operatorowi pocztowemu, że nie wydał spornej korespondencji. Kwestia natomiast ewentualnego niewydania wszystkich listów, w oparciu o przekazane przez pełnomocnika dokumenty "awizo", winna podlegać także zwrotnej kontroli adresata poprzez proste zastawienie ilości okazanych dokumentów "awizo" z liczbą wydanej mu korespondencji, w tym zawierającej zapadły w niniejszej sprawie wyrok z uzasadnieniem. Działania pełnomocnika podjęte w ramach przyjętej przez niego zasady odbioru korespondencji rejestrowanej, stanowią w tym wypadku dowód braku należytej staranności w prowadzeniu sprawy jego mocodawców. W orzecznictwie sądowym jednolicie wskazuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Ponadto to na stronie domagającej się przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności w postępowaniu spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak jej winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu na podstawie gołosłownego twierdzenia o braku wydania korespondencji z przyczyn leżących po stronie operatora pocztowego, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego (podobnie: postanowienia NSA o sygn.: II OZ 1176/18 i II GZ 316/17, dostępne w CBOSA). W rozpatrywanej sprawie nie uprawdopodobniono, że pełnomocnik skarżących nie ponosi winy w uchybieniu terminu, skoro nie wszczął postępowania reklamacyjnego dotyczącego doręczenia mu spornej przesyłki sądowej, zaś jego argumentacja zawarta w zażaleniu, jest niewystarczająca by podważyć przeprowadzone prawidłowo doręczenie zastępcze, którego co do zasady nie kwestionował. W konsekwencji należało uznać, że pełnomocnik skarżących nie wykazał, by uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, Sąd I instancji zasadnie zatem odmówił przywrócenia terminu procesowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 w zw. z art. 198 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.