II SA/Gd 1042/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor sądowy WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 października 2025 r. nr SKO Gd/1570/25 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

T. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 14 października 2025 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Burmistrz Władysławowa decyzją z 7 lutego 2024 r. rozpoznając wniosek skarżącej odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem, K. M. W uzasadnieniu wskazano, że K. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 26 września 2023 r. aktualnym do 30 września 2026 r., w którym ustalono, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, a stopień niepełnosprawności datuje się od 9 sierpnia 2023 r. Jest on upośledzony umysłowo, mieszka z matką i jej mężem pod adresem wskazanym we wniosku. Skarżąca ostatnio zatrudniona była przed 1989 r., nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, zajmuje się synem pomagając mu w najprostszych czynnościach oraz w załatwianiu spraw urzędowych. W ocenie organu, uwzględniając przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem, gdyż pracowała tylko przed 1989 r., nie zachodzi więc związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy a opieką nad synem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając odwołanie T. M. decyzją z 14 października 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium zaznaczyło na wstępie, że zastosowanie znajdują przepisy regulujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. Z akt wynika, że T. M. mieszka z mężem i synem, K. M., który od lat samodzielnie korzysta ze wsparcia z Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłków celowych i okresowych. Od lat w toku prowadzonych przez organ pierwszej instancji postępowań deklaruje on prowadzenie oddzielnego gospodarstwa domowego oraz że dokłada się do opłat mieszkaniowych, nie jest przy tym ubezwłasnowolniony całkowicie ani częściowo. K. M. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym na czas określony. Podczas gromadzenia dokumentacji odmówił na piśmie udostępnienia informacji i dokumentów dotyczących stanu zdrowia i procesu leczenia, nie przedstawiła jej również skarżąca, która w piśmie z 5 lutego 2024 r. podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego upatruje w samym fakcie posiadania przez syna znacznego stopnia niepełnosprawności. W oświadczeniu zawarła opis wykonywanych czynności opiekuńczych deklarując, że pomaga synowi przy myciu i ubieraniu, w zakupach oraz sprawach urzędowych i towarzyszy w podróży. Przygotowuje posiłki, które syn spożywa samodzielnie, twierdzi, że syn nie zna się na pieniądzach i nie może zostać sam. Motywuje go do zachowywania higieny osobistej i służy pomocą przy przyjmowaniu leków, z tego powodu, jak twierdzi, nie może podjąć zatrudnienia. Chciałaby, aby syn uczestniczył w zajęciach w Środowiskowym Domy Samopomocy w Pucku, ale jak twierdzi, jest problem z transportem. W ocenie organu obraz przedstawiony przez stronę wyraźnie kłóci się z tym, co K. M. dotąd przedstawiał w wywiadach środowiskowych przeprowadzanych w związku z jego wnioskami o pomoc. Jawi się on w nich jako osoba samodzielna i niezależna, potrafiąca zadbać o swoje potrzeby, wielokrotnie zaznaczał też, że nie może liczyć na pomoc rodziców. Kolegium stwierdziło, że ustalenia te znajdują potwierdzenie w dodatkowym materiale dowodowym zgromadzonym przez organ pierwszej instancji na wezwanie Kolegium. Wynika z nich, że K. M. od 2012 r. w systemie figuruje jako osoba samotnie gospodarująca, pobiera z tego tytułu zasiłek stały wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym, korzystał też z innych form pomocy. Wielokrotnie deklarował i potwierdzał prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego, podczas wywiadów środowiskowych nigdy wcześniej nie było przy nim opiekuna, rozmawiał z pracownikami sam i deklarował, że dokłada się do opłat mieszkaniowych. W towarzystwie rodziców zaczął się pojawiać dopiero po złożeniu przez matkę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji przekazał Kolegium kopie wywiadów środowiskowych przeprowadzonych z K. M. w latach 2023-2024 oraz wydanych w latach 2024-2025 decyzji o przyznaniu mu zasiłków celowych na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków oraz opału. Najnowszy wywiad środowiskowy przeprowadzony 19 września 2025 r. również potwierdza przedstawione powyżej ustalenia. Wskazano w nim, że K. M. jawi się jako osoba samodzielna i dobrze funkcjonująca mimo ograniczeń intelektualnych. Organ pierwszej instancji przesłał do Kolegium kolejne oświadczenie K. M., z którego wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, w czym pomagają mu rodzice, pomagają mu też w dojazdach do lekarzy specjalistów i na zakupy oraz w robieniu zakupów. Kolegium w konsekwencji podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że choć K. M. wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, to jest w dużej mierze samodzielny, a zakres ilościowy i czasowy deklarowanej przez skarżącą opieki obiektywnie pozwala jej na podjęcie aktywności zarobkowej choćby w niepełnym zakresie. Kolegium podkreśliło, że pozostaje ona nieaktywna zawodowo od 1989 r. i w czerwcu 2025 r. nabyła prawo do emerytury. T. M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 14 października 2025 r. wnosząc o jej uchylenie, zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 kpa i art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych jako przepisu niezgodnego z Konstytucją. Podkreśliła, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziła tez, że nie jest prawdą, jakoby nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, musiała bowiem zajmować się upośledzonym synem. Jej zdaniem wywiady środowiskowe były przeprowadzane niedbale, a jej syn nie jest samodzielny, wymaga całodobowej opieki, podkreśliła też, że dokumentacja medyczna jest objęta tajemnicą lekarską, zawiera dane wrażliwe, a pracownicy organu nie posiadają wiedzy medycznej, zatem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności powinno być wystarczające do wydania decyzji w sprawie. Skarżąca podkreśliła, że jej syn nie jest na tyle sprawny, by umyć sobie m.in. plecy, ma problemy z logicznym myśleniem i pamięcią, przez co nie potrafi dbać o swoje bezpieczeństwo i zdrowie oraz potrzeby fizjologiczne, ma omamy słuchowe i wzrokowe, może więc wyrządzić innym krzywdę, izoluje się i ma ograniczoną reakcję, nie jest w stanie sam załatwić spraw życiowych. Skarżąca podkreśliła, że jej syn nie gospodaruje samodzielnie, lecz mieszka z nią, nie dokłada się do czynszu, stwierdziła też, że nie jest prawdą, by jej syn był sam w domu podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Działając w granicach tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) skutkowało jej uchyleniem. Kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną uregulowane zostały w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – zwanej dalej u.ś.r. Przy czym z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: u.ś.w.), która zmieniła brzmienie m.in. art. 17 ust. 1 u.ś.r. W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Wobec tego opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. W konsekwencji przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a) u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Stosownie zatem do art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom wskazanym w pkt 4 tego przepisu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium uznało za prawidłową odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając, tak jak organ I instancji, że w sprawie brak bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Jednym z argumentów podnoszonych przez organy obu instancji jest to, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia od 1989 r. Skarżąca natomiast podnosi, że w 1989 r. urodziła pierwsze dziecko, a następnie syna Krzysztofa, który od dziecka wymagał opieki i to było powodem niepodejmowania przez nią zatrudnienia. W ocenie Sądu przyczyny niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia przed datą złożenia wniosku są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20). W orzecznictwie przyjmuje się też, że "niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. - w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) – nie jest zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (w praktyce zwykle dłuższy) czas. Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zmieniać – początkowo mogą one wiązać się np. z koniecznością opieki nad małoletnimi dziećmi albo z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) rodzicami. Dlatego – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił bowiem, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 729/21). Bez znaczenia pozostaje zatem, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej i z jakich przyczyn, jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2026 r., sygn. akt I OSK 372/25). Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20, CBOSA). Ocenie podlega więc to, czy na dzień złożenia wniosku (art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem. Oprócz argumentu dotyczącego dotychczasowej bierności zawodowej skarżącej – co jak wskazano nie jest zasadne – organy wskazały na brak bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że K. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Pucku z dnia 26 września 2023 r. uznającym go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 30 września 2026 r. Symbol niepełnosprawności 01-U. Niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 sierpnia 2023 r. Ponadto w orzeczeniu wskazano, że K. M. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. Należy wskazać, że samo posiadanie przez syna skarżącej takiego orzeczenia nie jest wystarczającą przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne było ponadto ustalenie, że zakres opieki, jakiej wymaga syn skarżącej jest tego rodzaju, że skarżąca nie mogła podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. prawidłowo zatem organy prowadziły postępowanie dowodowe ukierunkowując je na ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą w kontekście indywidualnych potrzeb jej syna wynikających z jego niepełnosprawności. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się bowiem wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. W toku postępowania przed organem I instancji przeprowadzono w dniu 11 stycznia 2024 r. wywiad środowiskowy, do którego załączono oświadczenie T. M. Skarżąca oświadczyła m.in., że syn ma problemy ze słuchem, używa na noc pampersów, nie może przebywać w domu sam, ma napady duszności, epilepsję, wymaga pomocy i nadzoru w wielu obszarach życia codziennego. Pracownik socjalny odnotował jednak, że taki obraz funkcjonowania kłóci się z tym, co dotychczas K. M. przedstawiał w wywiadach środowiskowych w związku z jego wnioskami o pomoc, gdzie jawi się jako osoba samodzielna, funkcjonująca mimo ograniczeń intelektualnych. W aktach sprawy znajduje się nadto oświadczenie K. M. o odmowie udostępnienia dokumentacji medycznej oraz pismo skarżącej z dnia 5 lutego 2024 r., w którym wskazała m.in. że jakkolwiek syn może wydawać się samodzielny, to w rzeczywistości wymaga staj opieki osoby drugiej. Wskazała też, że od 7 roku życia syna pobiera zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad nim oraz że pracownik socjalny powołał się na dokumenty, o których wiedzę posiada z urzędu, natomiast nie zostały one dołączone do akt sprawy, skarżąca więc nie może zweryfikować twierdzeń co do treści wywiadów środowiskowych przeprowadzanych z synem w ramach innych postępowań. Na podstawie takiego materiału dowodowego organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca dodatkowo opisała sytuacje z życia codziennego wskazujące jej zdaniem na brak możliwości pozostawienia syna bez opieki osoby drugiej. Kolegium uzupełniło postępowanie dowodowe, poprzez pozyskanie od organu I instancji kopii wywiadów środowiskowych przeprowadzonych z K. M. w latach 2023-2024 oraz wydanych w latach 2024-2025 decyzji o przyznaniu mu zasiłków celowych na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków oraz opału. Przeprowadzono również dodatkowy wywiad środowiskowy w dniu 19 września 2025 r. Wskazano w nim, że K. M. jawi się jako osoba samodzielna i dobrze funkcjonująca mimo ograniczeń intelektualnych. Organ pierwszej instancji przesłał do Kolegium kolejne oświadczenie K. M., z którego wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, w czym pomagają mu rodzice, pomagają mu też w dojazdach do lekarzy specjalistów i na zakupy oraz w robieniu zakupów. W dniu 14 października 2025 r. Kolegium wydało zaskarżoną decyzję, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że choć K. M. wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, to jest w dużej mierze samodzielny, a zakres ilościowy i czasowy deklarowanej przez skarżącą opieki obiektywnie pozwala jej na podjęcie aktywności zarobkowej choćby w niepełnym zakresie. Do skargi skarżąca załączyła dokumentację medyczną syna, dotyczącą leczenia psychiatrycznego. Analizując przebieg postępowania dowodowego wskazać należy, że organ odwoławczy, jak i organ I instancji nie dopełniły określonego w art. 79a § 1 i 2 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) obowiązku wskazania niespełnionych przez stronę przesłanek do wydania decyzji zgodnej z jej żądaniem. Zgodnie z § 1 art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Natomiast zgodnie z § 2 art. 79a k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Wynikający z art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu dowodów, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione. Nie da się jednak wykluczyć, że w pewnych przypadkach należy stronie udzielić także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia. Organ na podstawie art. 79a k.p.a. powinien wskazać stronie przesłanki, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej. Dotyczy to przesłanek, na których zaistnienie strona ma lub może mieć obiektywnie wpływ (przesłanki zależne od strony). Wystosowanie informacji musi być poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 28/23). Wprowadzenie art. 79a K.p.a. ma na celu zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. W tych przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego lub sądowego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wprowadzenie tej instytucji ma zmierzać do wyeliminowania jak największej liczby odwołań oraz skarg do sądów administracyjnych, a także ponownych postępowań. Zakłada się bowiem, że co do zasady, uzasadnione jest nieznaczne wydłużenie czasu trwania postępowania i wezwanie strony do spełnienia "brakujących" przesłanek, gdyż może ono uchronić administrację i stronę przed udziałem w postępowaniu odwoławczym, sądowoadministracyjnym czy też wszczynaniem kolejnego postępowania (zob. uzasadnienie do projektu ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, VIII kadencja, druk sejmowy nr 1183, s. 28). W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 10 § 1 i 79a k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym oraz pozbawienia jej możliwości zaznajomienia się z dowodami i materiałami zebranymi w toku postępowania. W tej sprawie przed wydaniem zaskarżonej decyzji strona nie została powiadomiona, w trybie art. 10 § 1 i 79a k.p.a., o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W okolicznościach tej sprawy naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Naruszenie art. 10 i 79a § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zawiadomienia strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składania wniosków (w tym wniosków dowodowych), a także nie wskazanie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane oceniać należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob. np. wyrok NSA z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05; wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1125/17) Z akt sprawy wynika, że organ odwoławczy po otrzymaniu odwołania nie zastosował powołanego wyżej art. 79a w zw. z art. 9 k.p.a., czym niewątpliwie naruszył spoczywający na nim obowiązek wynikający z tego przepisu, jak również dopuścił się naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. Naruszenie przepisów postępowania w powyższym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca bowiem dopiero z decyzji Kolegium dowiedziała się, że jej argumentacja wskazująca na brak konieczności przedkładania dokumentacji medycznej syna z uwagi na treść orzeczenia o niepełnosprawności nie została uwzględniona. Gdyby Kolegium dopełniło ciążącego na nim obowiązku, skarżąca mogłaby dokumentację tę przedłożyć Kolegium, a nie dopiero na etapie skargi do sądu. Jest to zaś dokumentacja istotna, bowiem dotyczy stanu zdrowia i potrzeb osoby niepełnosprawnej wynikających z jej ograniczeń. Nadto, wskutek naruszenia przez Kolegium obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a. skarżąca została pozbawiona możliwości zapoznania się z dokumentami wywiadów środowiskowych przeprowadzanych z jej synem, na którą to kwestię wskazywała już w odwołaniu. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu nie została należycie wyjaśniona kwestia tego, czy skarżąca pobiera zasiłek opiekuńczy na syna. Na fakt pobierania tego zasiłku skarżąca powołała się w piśmie z dnia 5 lutego 2024 r. Jest o zaś kwestia mogąca potencjalnie mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 16a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie rozpoznawania sprawy), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści ww. przepisu wynika zatem, że podobnie jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, również przy ocenie przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego istotne jest to, czy istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez opiekuna. Okoliczność, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi więc sama w sobie wystarczającej przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Koniecznym jest bowiem, aby rezygnacja z zatrudnienia lub jego podjęcia była powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Aby można było przyznać stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, w rezultacie kluczowe znaczenie ma zbadanie okoliczności i powodów tej rezygnacji i ustalenie, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tak więc zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, tożsamą podstawową przesłanką jego przyznania jest to, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą bliską. W tym zakresie przesłanka ta pozostaje identyczna (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2881/23, z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2888/23, z dnia 21 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 373/24 oraz z dnia 24 lipca 2025 r. sygn. akt I OSK 1615/24). Porównanie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. (dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego) oraz art. 16a ust. 1 u.ś.r. (odnoszącego się do specjalnego zasiłku opiekuńczego) prowadzi więc do wniosku, że w obu przypadkach ustawodawca wymagał istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej opiekuna a koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Gdyby zatem okazało się, że skarżąca nabyła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem, to przyjąć by należało, że właściwy organ administracji publicznej uprzednio pozytywnie zweryfikował istnienie związku przyczynowego w odniesieniu do sprawowania opieki. Decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy, jako ostateczna decyzja administracyjna, korzysta z domniemania legalności. Oceniając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji nie mogły pominąć faktu uprzedniego przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i wynikających z tego konsekwencji prawnych i faktycznych. Niewyjaśnienie tej kwestii stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę, Kolegium wyjaśni kwestię tego, czy skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad synem. Pobieranie takiego zasiłku powinno być rozważone w kontekście wskazanym wyżej, jako wyraz uprzedniego pozytywnego zweryfikowania istnienia związku przyczynowego w odniesieniu do sprawowania opieki. Kolegium nadto odniesie się do dokumentacji medycznej syna skarżącej załączonej do skargi. W razie uznania, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad synem, do rozważenia pozostanie też kwestia zaistnienia ewentualnych przesłanek negatywnych. Przed wydaniem decyzji organ dopełni obowiązków wynikających z art. 10 § 1 i 79a k.p.a. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.