II SA/Gl 1508/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2026 r. sprawy ze skarg J. K. i Gminy G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 września 2025 r. nr SKO.OŚ/41.9/264/2025/5634/AK w przedmiocie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego J. K. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej Gminy G. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia 28 lutego 2025 r., nr [...] , Prezydent Miasta J. , jako organ wyznaczony, działając na podstawie art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2025 r, poz. 960 ze zm. – dalej p.w.), art. 29 ust. 3 archiwalnej obecnie ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm. – dalej: d.p.w.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 – dalej k.p.a.), odmówił nakazania właścicielowi gruntu - działki Nr [...] , obręb ewidencyjny [...] K. - przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie sąsiednim, to jest na działce oznaczonej geodezyjnie nr [...] , położonej w G. . W uzasadnieniu wskazano m. in., że przedmiotowa sprawa została wszczęta i niezakończona przed dniem wejścia w życie ustawy z 2017 r. – Prawo wodne, wobec czego na zasadzie art. 545 ust. 4 tej ustawy w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne. Analizując potencjalną zmianę stanu wody na gruncie w związku z rozebraniem rurociągu odprowadzającego wody z działki o nr ew. [...] , na szerokości działki o nr ew. [...] , dopuszczono dowody z opinii biegłych. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w G. , Wydział [...], Ośrodek Zamiejscowy w R. , potwierdzono, że rurociąg odprowadzający wody z działki o nr ew. [...] do "dawnego" rowu został wybudowany legalnie w [...] roku. Ustawodawca rozróżnia jednak legalne wykonanie urządzenia służącego do korzystania z wód (w tym przypadku rurociągu odprowadzającego wodę), od legalnego korzystania z wód (w tym przypadku odprowadzania wód na grunty sąsiednie). Zgodnie z art. 122 ust 1 d.p.w. w szczególny sposób można korzystać z wód jedynie w oparciu o pozwolenie wodnoprawne, którego charakter czasowy jest określony, nie dłużej niż 20 lat. Zatem samo legalne wykonanie urządzenia do odprowadzania wód (rurociągu) nie rodzi jednocześnie prawa do korzystania z niego. Na dzień rozebrania rurociągu na działce o nr ew. [...] (służącego do odprowadzania wód z działki o nr ew. [...] w kierunku do zasypanego rowu na działce o nr ew. [...] ), właściciel działki o nr ew. [...] nie posiadał pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie wód na grunty niestanowiące jego własności, w związku z powyższym na dzień zaistnienia szkody nie miał prawa do odprowadzania wód na grunty niestanowiące jego własności. Ponieważ odprowadzanie wód było niezgodne z obowiązującym prawem nie można mówić o zmianie stanu wody na gruncie. Doszło do zniszczenia liniowego obiektu budowlanego (rurociągu odprowadzającego), który na dzień jego uszkodzenia był użytkowany nielegalnie. Prawo nie może chronić działań niezgodnych z obowiązującymi przepisami. Z materiału dowodowego wynika, że w 2009 roku Spółka [...] ([...] ) rozpoczęła budowę rowu opaskowego na działce [...] . Rurociąg działał prawidłowo do 2011 roku, do momentu, gdy [...] prowadziła prace odwodnieniowe. W wyniku prowadzonych prac doszło do przerwania rurociągu. Jedynie sąd cywilny może nakazać tzw. służebność gruntową co najczęściej jest warunkowane zadośćuczynieniem właścicielowi gruntu za korzystanie z jego gruntu. J. Z. nie przedstawił tytułu prawnego do korzystania z cudzej nieruchomości, a wręcz pozostałe strony postępowania nie wyrażają zgody na korzystanie z ich nieruchomości w celu odprowadzania na ich grunt wody z odwodnienia i rynien budynku mieszkalnego tej osoby. Właściciel powinien wody opadowe z dachu i odwodnienia swojego budynku odprowadzać na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych. Jeżeli zamierza odprowadzać wody na nieruchomość sąsiednią powinien w pierwszej kolejności uzyskać zgodę właścicieli tej nieruchomości, a następnie uzyskać pozwolenie wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód, a także zgłosić swoje zamierzenie organom architektoniczno-budowlanym. Organ nie ma kompetencji, by tę drogę skrócić nakazem wydanym na podstawie art. 29 ust. 3 d.p.w. Odwołanie od ww. decyzji złożyła J. K. , opiekun prawny J. K1. . Wskazała, że z uzasadnieniem decyzji zgadza się, lecz ma wiele uwag co do części treści decyzji. Nie dokonano bowiem ustalenia czy J. Z. jest właścicielem urządzenia na całej jego długości, jak i czy doszło do legalnego wybudowania urządzenia w cudzym gruncie. Nie ustalono prawa do korzystania z cudzych nieruchomości przez odprowadzanie wód z posesji sąsiada bez uzyskania zgody właścicieli. Najważniejszym jest jednak fakt, że odprowadzanie wód z posesji sąsiada nie jest działaniem legalnym i nie podlega ochronie przewidzianej w art. 29 ust. 3 d.p.w. Odnosząc się zaś do opinii biegłego uważa, że wskazane warianty stanowią nielogiczne rozwiązania naprawcze. Odwołanie złożył także J. Z. , działający przez pełnomocnika. Zarzucił m. in. 1) nieuwzględnienie stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartego w prawomocnym wyroku z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1673/22, dotyczącego przedmiotowego postępowania administracyjnego; 2) wykroczenie poza treść żądania zawartego we wniosku odwołującego z dnia 8 lipca 2012 r., uzupełnionego pismem z dnia 15 października 2012 r., wskazującego podstawę prawną do orzekania w sprawie, tj. art. 29 ust 3 d.p.w., wyznaczającego granice sprawy administracyjnej podlegającej załatwieniu; 3) narzucenie stronie swojego stanowiska wbrew intencji wnioskodawcy, co narusza art. 7-9 k.p.a.; 4) naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. (...); 5) błędne przyjęcie, że przerwanie przedmiotowego rurociągu nie mieści się w zakresie postępowania prowadzonego w oparciu o art. 29 ust. 3 d.p.w., przerzucanie rozpatrywania sprawy na organ nadzoru budowlanego i in. Decyzją z dnia 26 września 2025 r., nr SKO.OŚ/41.9/264/2025/5634/AK, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i in.: I. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty w następujący sposób: II. w związku ze zmianą stanu wody na nieruchomości o nr działki nr [...] ze szkodą dla nieruchomości o numerze [...] , nakazało właścicielowi gruntu – działki nr [...] , obręb ewidencyjny [...] K. – wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom na gruncie sąsiednim, tj. na działce oznaczonej geodezyjnie nr [...] , położonej w G. , poprzez: 1. odkopanie istniejącego rurociągu w punkcie nr [...] (według wariantu 6 opinii biegłego [...] M. K. z grudnia 2023 r.) na terenie działki o nr ew. [...] (...); 2. zbudowanie na odkrytym rurociągu w punkcie nr [...] (według wariantu 6 opinii biegłego [...] M. K. z grudnia 2023 r.), na terenie działki o nr. ew. [...] , studni o średnicy co najmniej 6000 mm o wysokości H=2,7 m (...); 3. wykonanie ze studni, o której mowa w pkt II ppkt 2, na rzędnej 238,58 m n.p.m. odpływu w postaci rurociągu o średnicy 150 mm, o długości 10 m, układanego ze spadkiem, którego zakończenie w postaci wylotu znajdować się ma w rowie opaskowym na rzędnej 238,44 m n.p.m.; 4. wykonanie wylotu rurociągu, o którym mowa w pkt. II ppkt. 3, który znajdować się ma w rowie opaskowym na rzędnej 238,44 m n.p.m.; 5. udrożnienie, odmulenie, ewentualnie wymianę wadliwych elementów istniejącego rurociągu od wlotu na terenie działki [...] poprzez działkę drogową ul. [...] w G. o nr [...] i działkę nr [...] , aż do punktu nr [...] (według wariantu 6 opinii biegłego [...] M. K. z grudnia 2023 r.), na działce nr [...] . SKO wskazało, że wykonanie powyższego urządzenia zapobiegającego szkodom na gruncie sąsiednim, tj. na działce oznaczonej geodezyjnie nr [...] , położonej w G. , winno być zgodne z przepisami ustawy – Prawo wodne oraz ustawy – Prawo budowlane, a także uwzględniać zasady wynikające z własności nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano m. in., że z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r, sygn. akt [...], wynika, iż ww. rurociąg został wybudowany legalnie w [...] r. Wyrok ten wiąże w przedmiotowej sprawie. Rozważania organu I instancji dotyczące nielegalnego odprowadzania wód powyższym urządzeniem są bez znaczenia dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy, skoro legalność wykonania i korzystania z urządzenia została udowodniona. Nie ulega wątpliwości, że w związku z pracami prowadzonymi w 2011 r. przez [...] doszło do przerwania rurociągu. W wyniku tych działań na działce nr [...] wystąpiła szkoda polegająca na zalaniu piwnic budynku. Skutkowało to trwałym zamoknięciem ścian. Z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że szkoda wystąpiła w związku z przerwaniem rurociągu w związku z prowadzonymi robotami w roku 2011. Zdaniem SKO o ile nawiezione masy ziemne na działkę nr [...] , stanowiącą od 2017 r. własność Gminy [...] , nie spowodowały zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu nr [...] , to już zdemontowanie rurociągu na tej działce wskazane powyżej szkody spowodowało. Zostało to jednoznacznie udowodnione. Wobec powyższego spełnione zostały przesłanki z art. 29 ust. 3 d.p.w. do wydania, w drodze decyzji administracyjnej, nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie sąsiednim. Przywrócenie stanu poprzedniego byłoby jednak nadmiernie utrudnione i wiązałoby się z znacznymi, jeżeli nie ogromnymi kosztami oraz znacznym wysiłkiem technicznym i organizacyjnym. Również z uwagi na rozmiar uszkodzenia istniejącego rurociągu jego odbudowa w pierwotnym kształcie nie jest możliwa. Stąd orzeczono jak w sentencji. Kolegium przychyliło się do rozwiązania zaproponowanego przez biegłego o numerze 6 ww. opinii z grudnia 2023 r. Skargę na powyższą decyzję złożyła J. K. , opiekun prawny J. K1. , zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie: 1) art. 234 ust. 1 pkt 1 p.w., poprzez błędną jego wykładnię, z uwagi na fakt, że kierunek wody opadowej sąsiad zmienia wprowadzając wodę deszczową z dachów swoich budynków jak i rynien do drenu położonego na jej i gminnej działce, wbrew prawomocnemu postanowieniu Sądu z dnia [...] r., sygn. akt. [...], który nie przyznał mu służebności gruntowej; Postępowanie w sprawie zasiedzenia służebności gruntowej zakończone zostało ostatecznie orzeczeniem Sądu Najwyższego (...); 2) art. 234 p.w., ze względu na fakt, że to nie skarżąca odprowadza wodę deszczową na grunty sąsiednie, a sąsiad, który odprowadza od ponad 50 lat wodę opadową na grunt należący m. in. do syna skarżącej (a więc na grunt sąsiedni); 3) art. 234 pkt 2 p.w., poprzez uznanie, że skarżąca dokonuje zmiany stanu wodny na gruncie, gdy w rzeczywistości sprawa dotyczy emisji wody deszczowej, więc zmiany stanu wody na swoim gruncie dokonuje sąsiad; 4) błąd w ustaleniach faktycznych SKO, polegający na fakcie, że organ I instancji, mimo wydania decyzji odmownej, prowadził postępowanie w kierunku ustalenia istnienia i drożności drenażu celem zapewnienia odprowadzania wód z posesji sąsiada, a co za tym idzie dokonał ustalenia wbrew orzeczeniom sądów cywilnych, które rozstrzygały sprawę w procesie o ustalenie służebności gruntowej. Skargę na powyższą decyzję złożyła także Gmina [...] , reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie: 1) art. 29 ust. 1 i 3 d.p.w. w zw. z art. 545 ust. 4 p.w., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nakazaniem Wójtowi Gminy wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom na gruncie sąsiednim, tj. na działce oznaczonej geodezyjnie nr [...] , mimo zaistnienia okoliczności wyłączających zastosowanie sankcji wskazanej w niniejszym przepisie; 2) przepisów postępowania: a. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niepełne rozpatrzenie całości materiału dowodowego i naruszenie zasady prawdy obiektywnej, skutkujące błędnym przyjęciem, że w toku niniejszego postępowania wykazano legalność wykonania i korzystania z urządzenia wodnego służącego odprowadzaniu wód opadowych z działki nr [...]; b. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.), poprzez błędne uznanie, iż treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w G. , Ośrodek Zamiejscowy w R. , Wydział [...] z dnia [...]r. (sygn. [...]) ma moc wiążącą w stosunku do organu w postępowaniu administracyjnym toczącym się w niniejszej sprawie; c. art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez wadliwe sformułowanie sentencji decyzji polegające na błędnym oznaczeniu położenia działki nr [...] , nieoznaczeniu terminu na wykonanie obowiązku nałożonego decyzją, a także sformułowaniu przez SKO w sentencji decyzji nakazu podjęcia działań niemożliwych do realizacji przez stronę, co w konsekwencji skutkuje niewykonalnością decyzji w rozumieniu art. 156 pkt 5 k.p.a. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji SKO i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedziach na skargi organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. W świetle art. 29 ust. 1 d.p.w., w oparciu o który prowadzono postępowanie: "Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Ust. 2 tej regulacji wskazywał, że "Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. I w końcu ust. 3 miał brzmienie, w świetle którego "Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przepis ten nie wprowadza zatem podstawy materialnoprawnej do orzeczenia o terminie wykonania nałożonych obowiązków. Inaczej jest na gruncie obecnie obowiązującej ustawy, bowiem art. 234 ust. 3 p.w. wskazuje: "Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności." Nie on był jednak podstawą rozstrzygnięcia, a to w związku z treścią art. 545 ust. 4 p.w. Orzeczenie SKO było jednak wadliwe. W pierwszej kolejności wskazać należy, że decyzja SKO zapadła w oparciu o treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a więc miała charakter reformatoryjny. W świetle art. 107 § 1 k.p.a. decyzja zawiera m. in.: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji (...); Jednocześnie w świetle art. 140 k.p.a. "W sprawach nieuregulowanych w art. 136-139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji". Na gruncie art. 8 § 1 k.p.a. wyjaśniono w orzecznictwie sądowym, że zasada zaufania do organów państwa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu zarówno interesu społecznego, jak i indywidualnego (por. wyr. NSA w Warszawie z 15 listopada 2006 r., II GSK 183/06). Lektura decyzji SKO z kolei prowadzi do wniosku, że nie oznaczono w sposób prawidłowy i precyzyjny adresata nałożonego obowiązku. Nakazano bowiem "właścicielowi gruntu" o wskazanym tam numerze wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom, bez precyzyjnego wskazania strony, do której ów obowiązek skierowano (w istocie nakaz skierowano do "każdoczesnego" właściciela, także ewentualnie przyszłego, który nie bierze udziału w postępowaniu). Doprecyzowanie tej kwestii w uzasadnieniu decyzji i wskazanie jakiemu podmiotowi obecnie przysługuje własność nie zmienia sytuacji. Rozstrzygnięcie (jako element składowy decyzji – art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a.) powinno determinować treść uzasadnienia, a nie na odwrót. "Oznaczenie strony postępowania musi być każdorazowo wyraźne, aby nie powstały żadne wątpliwości co do tego komu przyznano uprawnienie albo na kogo nałożono obowiązek (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 sierpnia 2025 r., II SA/Ol 95/25 i podane tam orzecznictwo)." SKO pisze (s. 7 decyzji), że z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r, sygn. akt [...], wynika, iż ww. rurociąg "został wybudowany legalnie w [...] roku (...)". Organ odwoławczy na tej podstawie stwierdził, że wyrok ten wiąże w przedmiotowej sprawie, a rozważania organu I instancji dotyczące nielegalnego odprowadzania wód powyższym urządzeniem są bez znaczenia dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Legalność wykonania i korzystania z urządzenia została – zdaniem SKO – udowodniona. Organ I instancji podobnie ustalił, że "Rurociąg został wybudowany legalnie w [...] roku" (np. s. 25 jego decyzji). Rozważania Prezydenta Miasta były jednak znacznie szersze i zupełnie inna była istota jego argumentów. Stwierdził bowiem, że "Odprowadzanie wód na sąsiedni teren jest szczególnym korzystaniem z wód, które wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego" (s. 29 decyzji). Takiego pozwolenia wodnoprawnego – jak pisze organ I instancji – nie uzyskano, a nawet jeśliby kiedykolwiek je wydano, to ma ono ograniczony czas obowiązywania. W czasie zaistnienia szkody na gruncie żadne takie pozwolenie wodnoprawne nie funkcjonowało w obrocie i brak było zgody sąsiadów, by na ich teren odprowadzać takie wody opadowe (np. s. 21 i n. decyzji organu I instancji). SKO zatem całkowicie pominęło kwestię odróżnienia legalności "wybudowania" obiektu/urządzenia (na gruncie przepisów budowlanych) od zagadnienia legalności jego "użytkowania" (w kontekście obowiązków wodnoprawnych). Zadowoliło się jedynie formułą związania orzeczeniem sądu powszechnego, który jednak nie rozstrzygał tego rodzaju problemów mających charakter publicznoprawny. Co więcej, w świetle art. 365 § 1 k.p.c. "Stan związania orzeczeniami wydanymi w innych sprawach odnosi się wyłącznie do sentencji orzeczenia, a nie jego motywów" (np. wyrok SN z 26 kwietnia 2019 r., V CSK 80/18, LEX nr 2650726; A. Partyk [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2025, art. 365, teza 10). Niewątpliwie wyrok sądowy jest dowodem mającym znaczenie w sprawie (art. 75 § 1 i 76 § 1 – 3 k.p.a.), jednak nie jest to tożsame z wystąpieniem stanu "związania" nim. SKO w swoim rozstrzygnięciu wskazało (s. 1 i 2 decyzji), że wykonanie powyższego urządzenia zapobiegającego szkodom powinno być zgodne z przepisami ustawy – Prawo wodne oraz ustawy – Prawo budowlane, a także uwzględniać zasady wynikające z własności nieruchomości. Analiza stanu faktycznego prowadzonego wcześniej przez organ I instancji wskazuje jednak, że tego rodzaju inwestycja wymagałyby uzyskania nie tylko pozwolenia na budowę (choć organ I instancji dostrzegł tu sprzeczność inwestycji z przepisami budowlanymi – s. 29 – 30 jego decyzji), pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód, ale i zgody właścicieli sąsiedniej nieruchomości, którzy musieliby "znosić" wykorzystywanie ich własności przez sąsiada (np. s. 6, 7, 22, 29 – 30 decyzji I instancji). Zdaje się to potwierdzać i SKO, skoro dodało w rozstrzygnięciu zastrzeżenia odnoszące się do zgodności nakazanych działań z ustawą – Prawo wodne, ustawą – Prawo budowlane oraz z zasadami wynikającymi z własności nieruchomości. SKO stwierdziło, że nie jest możliwe ani celowe orzekanie o przywróceniu stanu poprzedniego, stąd wybrało jeden z wariantów inwestycji zaproponowany przez biegłego, mający na celu wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom. Oznacza to nakaz wykonania zupełnie innej inwestycji niż ta, która – jak ustalono – od [...] r. była tam zrealizowana legalnie (jednak – jak stwierdził organ I instancji - "użytkowana" nielegalnie w kontekście przepisów wodnoprawnych). Jeśliby zatem adresat obowiązku został "wyinterpretowany" z rozstrzygnięcia SKO (z jego uzasadnienia) i nie chciałby go wykonać, wtedy powstałby problem egzekucji administracyjnej oraz ewentualnego wykonania zastępczego. SKO nie rozważyło, w jaki sposób jego decyzja, nakazująca przeprowadzenie zupełnie nowej niż poprzednia inwestycji, miałaby być w tym trybie wykonana – czy z pominięciem procedur budowlanych, wodnoprawnych oraz bez zgody sąsiadów (z naruszeniem ich własności), czy też organ egzekucyjny (ewentualnie podmiot realizujący inwestycję w ramach wykonania zastępczego) musiałby uzyskać wcześniej stosowne pozwolenia i zgody sąsiadów? W tym zakresie decyzja SKO jest pobieżna i odwołuje się jedynie bardzo ogólnie do postulowanej zgodności z ww. ustawami budowlanymi, wodnymi i zasadami własności (jej s. 1 i 2). Zresztą sam biegły [...] M. K. przy tym wariancie wskazywał (s. 18 opinii), że rozwiązanie to będzie wymagało uzyskania zgody wodnoprawnej (w oparciu o przedłożony operat wodnoprawny) oraz uzyskania pozwolenia budowlanego. Z punktu II.5 decyzji SKO wynika, że ów "wyinterpretowany" adresat obowiązku powinien również udrożnić, odmulić i ewentualnie wymienić wadliwe elementy istniejącego rurociągu. Z wyroku Sądu Okręgowego w G. z [...] r., sygn. [...], na który organ odwoławczy powołuje się, wynika m. in. (s. 12 uzasadnienia według oznaczenia w aktach sądowych), że rurociąg w przeszłości został przerwany a następnie usterka ta została naprawiona, jednak nieskutecznie, poprzez połączenie rurek ceramicznych z rurą PCV w taki sposób, że łączenie prowadziło do zamulania rurociągu. W tej sytuacji adresat obowiązku nałożonego przez SKO musiałby dokonać naprawy instalacji/urządzenia także w zakresie wykraczającym poza zakres normowania ustalony przez art. 29 d.p.w. Wada (niedrożność) z powodu zamulenia powstałaby zatem w takim przypadku nie z powodu przerwania rurociągu, a z powodu jego późniejszej, wadliwej "naprawy". Jednak to nie wykonawca owej "naprawy" (sprzecznej z wymaganiami wiedzy i doświadczenia życiowego) miałby ponieść odpowiedzialność (i koszty) za wadliwe wykonanie ww. czynności, ale adresat decyzji SKO. Z załącznika mapowego do decyzji trudno również zorientować się, gdzie konkretnie miałby być zlokalizowany punkt nr [...], w którym miałby być według decyzji SKO (punkty [...], [...] i [...]) odkopany istniejący rurociąg. Można jedynie domyślać się mając na uwadze inne opisy. SKO nadto w rozstrzygnięciu odsyła do wariantu 6 opinii biegłego z 2023 r., która nie jest załącznikiem do decyzji. Załącznikiem takim uczyniono jedynie mapę pochodzącą z ww. opinii. Na marginesie można dodać, nawiązując do odwołania uczestnika postępowania, że w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1673/22, wyraźnie wskazano: "(...) sądowa ocena decyzji kasatoryjnej dokonywana w ramach rozpatrzenia sprzeciwu nie jest oceną przesądzającą o meritum sprawy. Sąd bada jedynie, czy w okolicznościach sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (...) Poczynić należy jednak zastrzeżenie, że Sąd nie przesądza tego, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w., gdyż nie jest to przedmiotem postępowania sądowego prowadzonego w trybie art. 64e p.p.s.a.". Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skarg. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, nie rozpoznano należycie wszystkich aspektów sprawy, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. W razie nałożenia jakiegokolwiek obowiązku powinien być on sformułowany precyzyjnie oraz dawać możliwość wdrożenia ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne i prawne. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpisy od obu skarg (po 300 zł) i koszty zastępstwa procesowego Gminy (480 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.